 |
| NEKROPOLITYKA |
 |
|
| THINK TANK FEMINISTYCZNY |
 |
|
| EKOLOGIA EKONOMIA |
 |
|
| WOLĘ BYĆ |
 |
|
| Sesja 20. NEOLIBERALNY UNIWERSYTET |
Poniedziałek, 19 stycznia. godz. 18.30 - 21
Wprowadzenia: Ewa Charkiewicz, Tomasz Wiśniewski. Prowadzenie dyskusji Teresa Święćkowska.
Uniwersytet nie jest instytucją jednorodną, zawsze był i jest uwikłany w hierarchie wiedzy i relacje władzy. Z racji na szczególne i wielorakie powiązania z administracją publiczną (państwo) i władzą ekonomiczną (rynek) jak i rosnący wpływ koscioła katolickiego, polski uniwersytet jest strategicznym umiejscowieniem transformacji. Daje do myślenia bezprecedensowa w porównaniu z innymi krajami liczba profesorów we władzach państwowych, ich liczna obecność w mediach jako komentatorów bieżących wydarzeń politycznych (arbitrów prawdy), a także że sale wykładowe w nowych budynkach uniwersyteckich (Poznań, Łódź) odzwierciedlają katedry.
Począwszy od lat 1990. polskie uniwersytety zostały włączone do procesów harmonizacji i restrukturyzacji studiow wyższych w Unii Europejskiej. Najpierw działo się to za pomocą programów pomocowych na rozwój nauki, a potem przez tzw. proces boloński rozpoczęty Deklaracją z 1998 i tworzenie Europejskiej Przestrzeni Szkolnictwa Wyższego i Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Reformy te wiążą się z reorganizacją państwa, prymatem polityki makroekonomicznej (zarządzanie przez budżet) i ograniczaniem finansowania ze środków publicznych. Strategia bolońska podporządkowuje edukację celom tworzenia wspólnego rynku europejskiego i wzmacniania jego konkurencyjności w światowej gospodarce.
(I) Uniwersytet jako ‘fabryka prawdy’ legitymizuje neoliberalną transformację, a zarazem sam jej ulega.
W polskich szkołach wyższych urynkowienie nałożyło się na stare postacie autorytaryzmu (hierarchie wiedzy, hierarchie pracownicze i pracowniczo-studenckie, władza profesorska). Uniwersytet odegrał i nadal odgrywa sprawczą rolę w transformacji, nadaje jej dyskursywny kształt i nadzoruje polityczne granice tego jak i co można powiedzieć, a czego mówić nie można.
Ta produktywna władza Uniwersytetu wynika z uprzywilejowanej relacji wiedzy naukowej z prawdą. Michel Foucault już dawno zwrocił uwagę na wzajemnie konstytutywne związki między wiedzą akademicką (nauki o człowieku), a władzą nad człowiekiem. Neoliberalizm jako projekt porządku ekonomiczno-politycznego legitymizuje się odwołaniami do naukowej wiedzy ekonomicznej i stąd roszczeniami do prawdy. Tzw. wolny rynek jako regulatywny polityczny ideał ma swoją sprawczą moc zarówno z racji na doraźną użyteczność w przobrażaniu języka i relacji społecznych pod kątem maksymalizacji stopy zysku czy akumulacji kapitału, jak i z racji na uzasadnienia, argumenty, metody organizacji wiedzy i sprawowania władzy jakich dostarcza wiedza naukowa - ekonomia neoklasyczna. Rynek działa jak kryterium prawdziwościowe, wszystkie aspekty życia jednostek i życia społecznego są problematyzowane jako kwestie ekonomiczne, co skutkuje demokratycznym deficytem przez wykluczenie innych ujęć i poglądów. Profesorowie tacy jak socjolog prof Czempinski, ekonomista, prof. Balcerowicz czy filozof prof. Hołowka uogólniają siatkę pojęciową z ekonomii (neoklasycznej) na wszystkie domeny życia jednostki i życia społecznego, z racji na swoj uniwersytecki status legitymizują i reprodukują porządek neoliberalny, a zarazem włączenie się do reprodukcji tego porządku wzmacnia ich status uniwersytecki i polityczny. Inne siatki pojęciowe są marginalizowane, patologizowane, czy ignorowane dopóki neoliberalny monopol na produkcję prawdy w naukach społecznych i rządzeniu nie będzie podważony.
Drugim naukowym dyskursem legitymizującym i reprodukującym transformację jest historia, z analogicznym uprzywilejowanym statusem wiedzy naukowej. W nowych instytucjach takich jak IPN nie sposób rozgraniczyć funkcji prokuratorskich od produkcji prawdy naukowej. Granica między produkcją naukowej wiedzy historycznej, policją a polityka historyczną jest zamazana. Analogicznie, w zarządzaniu gospodarką, wiedza produkowana w ramach naukowego dyskursu neoliberalnej ekonomii neoklasycznej odgrywa, jak pisał Foucault (2004), rolę permanentnego trybunału ekonomicznego, który wymaga od jednostek, firm, panstwa i jego agend, także od szpitala, szkoły czy uniwersytetu bezustannego dostosowania do racjonalności ekonomicznej i norm rynkowych.
Transformacyjne pytania dotyczące tego jak prawda jest konstruowana i jakie są tego polityczne i materialne efekty spychane są na margines, albo w ogóle nie przychodza do głowy.
(II) Restrukturyzacja szkół wyższych zgodnie z logiką przedsiębiorstwa wdraża i reprodukuje neoliberalny porządek polityczno-ekonomiczny
Ograniczenie wydatow publicznych na tzw. sektory społeczne wiąże się z prywatyzacją edukacji i produkcji wiedzy naukowej. Jednocześnie środki publiczne przekierowywane są na badania istotne dla biznesu. Według Strategii Bolońskiej uniwersytet ma pracować na rzecz wzmacniania konkurencyjności europejskiej gospodarki.
Ograniczenia finansowania ze środków publicznych oraz neoliberalna idelogia (szczególnie teoria kapitalu ludzkiego), która zakłada odpowiedzialność jednostki za inwestowanie w swój własny kapitał edukacyjny sprawiają, iż dostęp do studiów mają osoby zamożne i/lub superzdolne. Inne możliwości to studia na kredyt i związane z tym uzależnienie finansowe, albo łączenie pracy zarobkowej ze studiami. Studenci są rezerwuarem elastycznej, niskopłatnej siły roboczej. Jak pokazują badania z Polski czy Holandii seks-workerki, tani tłumacze, kelnerki, sprzedawcy i podobne miejsca niskoplatnej tymczasowej pracy w usługach są źródłem finansowania studiów. Nacisk na efektywność studiów powoduje, że godzenie płatnej pracy z nauką przestaje być możliwe. Było to jedną z przyczyn obecnych protestów studenckich w Grecji czy w Hiszpanii, a wcześniej w Holandii. Pomimo bolońskiej retoryki o umożliwianiu dostępu na studia osobom z niskimi dochodami, w praktyce dostęp jest systematycznie ograniczany.
Zmiany dotyczą także programów nauczania. Przewaga szkoleń, kursów metodologicznych ma miejsce kosztem dostępu do wiedzy teoretycznej. Towarzyszy temu marginalizacja wiedzy krytycznej (np. krytyki społecznej czy heterodoksyjnych ekonomii).
Model przedsiębiorstwa wprowadza nowe formy zatrudnienia: elastycznych pracowników na tymczasowych kontraktach, asystentów, szczególnie doktorantów zatrudnianych do wykonania konkretnych zadań, którzy tworzą akademicki prekariat oraz wysoko płatna i obciążoną licznymi obowiązkami profesura. Obok akademickiego prekariatu nową kategorią są wysokoopłacani menedżerowie zarządzający uczelniami.
W Polsce nastąpił także szczególny rozwoj prywatnych uczelni, gdzie edukacja bezpośrednio podporządkowana jest kryteriom maksymalizacji zysków i poglądom właścicieli.
Wszystkie te przeobrażenia nakładają się na siebie nawzajem i przyczyniają się do demokratycznego deficytu transformacji. (ech)
Materiały do dyskusji:
O strategii bolońskiej Link
Natalia Kowbasiuk. Młodzi końca historii kontra neoliberalna edukacja- protesty studenckie w Hiszpanii. Link. Tekst dla/za zgodą Recyklingu Idei
Dossier Le Monde Diplomatique; Kryzys uniwersytetu:
Cristophe Charle. Edukacja podporządkowana logice indeksu giełdowego. Tłum. Agata Łukowmska. Le Monde Diplomatique, 20/2007 Link
Jean Paul Garnier. Wola niewiedzy. Jaka nauka dla jakiego społeczeństwa? Tłum. Magdalena Kowalska. Le Monde Diplomatique, 20/2007 Link
Michal Kozłowski. Mit wielkiego skoku. Le Monde Diplomatique, 20/2007. Link
Christopher Newfield. Amerykański uniwersytet i jego misja. Tłum. Magdalena Kowalska. Le Monde Diplomatique, 20/2007 Link
Christina Kaindl. Krytyka i praktyka. Odejscie na niemieckich uniwersytetach od krytycznego myślenia i wymagania współczesnego kapitalizmu w stosunku do nauki. Recykling Idei, czerwiec 2007 Link
Małgorzata Furmańska. Logos i etos kształcenia uniwersyteckiego w gospodarce rynkowej Link
Marek Kwiek. Uniwersytet a panstwo w epoce globalnej. Renegocjacja tradycyjnego kontraktu społecznego? Link
Jacek Kochanowski. Universitas vs. Pluriversitas. uniGender nr 1 2006 Link
Neoliberalizm In-humanitas. O konferencji w Instytucie Pedagogiki Uniwersytetu Gdańskiego w marcu 2008 Link
Les Levidow. Marketizing Higher Education. 2001 by Cultural Logic, Volume 4, Number 1, Fall, 2000 Link
Eric Newstadt. The Neoliberal Uniwersity. Looking at the York Strike Link
Dan Crow. The Neoliberal University. Precarious Employment and the Struggle for Good Jobs in the University Sector Link
Academic Labor and Neo-Liberal Transformation of the University, South Africa/USA:
A Symposium at the University of Natal-Durban (UND), Durban, South Africa, June 24, 1998 Link
Włochy: głos z okupowanego uniwersytetu La Sapienza Link
Tanja Niemeier. Student protests win concession from government. Education a right, not a privilege. March 2005. Link
Protesty studentów we Francji przeciwko ustawie z 2007 o uczelniach wyższych Link
Protesty w New School University w Nowym Jorku - The School in Exile - Link
W Polsce:
Protest studentów przeciwko wzrostowi cen wynajmu mieszkań. Apel do właścicieli, władz miasta i rządu Link
Studenci żądają kredytów Link
Przykład posłuszeństwa i dostosowania do regulatywnego idealu sprawnej, zdolnej do konkurencji z innymi jednostki a zarazem strategiczna rola w reprodukcji neoliberalizmu: W wyborach rektora SGH w 2007 roku kandydujący profesorowie startowali w zawodach pływackich, rozdawali ulotki i gadżety Link, film z zawodów Link
Kolejne krytyki procesu bolońskiego - relacja z konferencji "Proces Boloński: Dostosowywanie edukacji do wymogów kapitału" Link
|
|
|
|
| Logowanie |
Nie jesteś jeszcze naszym Użytkownikiem? Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.
Zapomniane hasło? Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.
|
|
Dodane przez 