KRISTIN BUMILLER. PRZEMOC SEKSUALNA, FEMINISTKI I NEOLIBERALNE PAŃSTWO. [2008] 2010

Przez prawie 40. lat wspĂłlna kampania feministek przekształciła potoczną świadomość oraz przyczyniła się do rozwoju organizacji zajmujących się problemami przemocy seksualnej. Kampania przeciwdziałania przemocy seksualnej jest często traktowana jako podstawowy składnik współczesnego ruchu feministycznego i fundament feministycznego dyskursu głoszącego autonomię, rĂłwność oraz sprawiedliwość społeczną. Głównym celem tego ruchu było doprowadzenie do uznania szkodliwości przemocy seksualnej oraz wprowadzenie konsekwentnych sankcji wobec sprawcĂłw. Niewątpliwie wysiłek ten był szczegĂłlnie istotny – skierował uwagę na skutki przemocy seksualnej wobec kobiet oraz na potrzebę powszechnego zaangaĹźowania w przeciwdziałaniu tej przemocy. JednakĹźe feministki nie posiadały całkowitej kontroli nad tym procesem; były uwikłane w jawną i ukrytą zaleĹźność od rządowego aparatu przymusu, ktĂłry miał zapewniać bezpieczeństwo kobiet.

JOAN ACKER. GENDER: OD RÓL PŁCIOWYCH DO UPŁCIOWIONYCH INSTYTUCJI [1992] 2010
Czy istniałby w takim kształcie jak dziś przemysł i struktury wojskowe, państwo czy też gospodarka kapitalistyczna jeśli gender nie byłoby organizującą i porządkującą regułą w społeczeństwie? W jaki sposób interes mężczyzn, jak też społeczno-kulturowa męskość w różnych przejawach, jest sprzężona z tworzeniem i odtwarzaniem określonych instytucji? W jaki sposób procesy podporządkowania i wykluczania kobiet są wpisane w codzienne funkcjonowanie instytucji?

LINDA MARTÍN ALCOFF. W JAKI SPOSÓB EPISTEMOLOGIA JEST POLITYCZNA? [1993] 2009



Istnieje wiele przykładĂłw sytuacji, w ktĂłrych hierarchia dyskursywnego autorytetu przeciwstawia się ewidentnej logice lub podstawowym empirycznym zasadom byle tylko utrzymać system uprzywilejowania... Akuszerki z ogromnym doświadczeniem w odbieraniu porodĂłw traktuje się z mniejszym zaufaniem niĹź męskich połoĹźnikĂłw świeĹźo po szkole medycznej. Pracownice i pracownicy o doświadczeniu kilku dekad przy linii montaĹźowej są zwykle ignorowani przy podejmowaniu decyzji odnośnie zwiększenia wydajności na rzecz wyszkolonych w koledĹźach „ekspertĂłw” od efektywności. Przykłady te zadają kłam podstawowym regułom empirycznym oraz temu, co podpada jednoznacznie pod „zdrowy rozsądek”. Świadczy to o udziale sił politycznych w określaniu kto moĹźe dysponować dyskursywną wiarygodnością. Stąd zaś wynika, Ĺźe wiele jeśli nie większość dyskursywnych sytuacji jest politycznych w tym sensie, Ĺźe to, komu się przyznaje głos, kogo się słucha z uwagą, kto dysponuje kapitałem zaufania a kto będzie prawdopodobnie pominięty lub się mu / jej nie uwierzy, stanowi częściowo funkcję istniejącej w społeczeństwie hierarchii statusĂłw politycznych.

HEIDI HARTMANN. NIESZCZĘŚLIWE MAŁŻEŃSTWO MARKSIZMU I FEMINIZMU [1979] 2010
”

”Małżeństwo” marksizmu i feminizmu jest jak związek męża i Ĺźony opisany w angielskim prawie zwyczajowym: marksizm i feminizm są jednością, a tą jednością jest marksizm1. Niedawne prĂłby, by zintegrować marksizm i feminizm nie satysfakcjonują nas jako feministek, poniewaĹź podporządkowują feministyczne zmagania „szerszej” walce z kapitałem. Ciągnąc dalej to porĂłwnanie, potrzebujemy albo uzdrowienia tego małżeństwa, albo rozwodu.

SUSAN BORDO. UCIECZKA KU OBIEKTYWNOŚCI [1999] 2009



10 listopada 1619 r. Kartezjusz miał serię snĂłw: dziwacznych, fantastycznych sekwencji w oczywisty sposĂłb nacechowanych lękiem i przeraĹźeniem. Sny te – ktĂłre większość jego czytelnikĂłw z całą pewnością odebrałaby jako koszmary – zinterpretował jako objawienie, iĹź kluczem do zrozumienia wszechświata jest matematyka. Stanowcza i Ĺźenująco pozytywna wykładnia owych snĂłw funkcjonuje jako podręcznikowa anegdota – symbol siedemnastowiecznego projektu racjonalistycznego. Projekt ten, jak oficjalnie podaje większość tekstĂłw historycznych czy filozoficznych, ukazuje siedemnastowieczną kulturę w podobny sposĂłb, w jaki Kartezjusz opisywał swoje sny. Przedstawia się nam intelektualne pierwociny, świeĹźo uzyskaną pewność siebie, zupełnie nową wiarę w to, Ĺźe nauka – uzbrojona w dyskurs matematyczny i „nową filozofię” - jest zdolna odszyfrować język przyrody...

IRIS MARION YOUNG. BEZSTRONNOŚĆ I OBYWATELSKA SFERA PUBLICZNA [1985] 2009



...w niniejszym tekście będą przekonywać zwolennikĂłw i zwolenniczki współczesnej polityki emancypacyjnej do zerwania z myślą nowoczesną, zamiast odzyskiwania stłumionych moĹźliwości związanych z nowoczesnymi ideałami politycznymi. Oczywiście to, czy uznajemy swą ciągłość z nowoczesną teorią i praktyką polityczną, czy teĹź dokonamy z nimi zerwania, moĹźe być jedynie wyborem, mniej lub bardziej rozsądnym, opartym na pewnych przesłankach i interesach. PoniewaĹź teoria i praktyka polityczna od XVIII do XX w. nie stanowi jedności, przez co nawet wyraĹźenie „nowoczesna teoria polityczna” staje się problematyczne, współczesna teoria i praktyka jest zarĂłwno przedłuĹźeniem pewnych aspektĂłw politycznej przeszłości Zachodu, jak i zerwaniem z nimi. Jednak z punktu widzenia interesu feministycznego, polityka emancypacyjna wiąże się z odrzuceniem nowoczesnych tradycji Ĺźycia moralnego i politycznego.

LISE W. ISAKSEN. UPŁCIOWIENIE OBCEGO. WĘDRUJĄCE PRACOWNICE OPIEKI. POLSKO-WŁOSKI PRZYKŁAD. 2009
Możliwość podjęcia pracy w charakterze pracownicy domowej w nieformalnej gospodarce przyciągnęła tysiące Polek do miejskich i wiejskich regionów Włoch. W artykule przeanalizuję fenomen globalnej pracy pomocy domowych używając jakościowych danych z Sycylii oraz w szczególności przedyskutuję w jaki sposób społeczna i emocjonalna rola polskiej pomocy domowej jest negocjowana i kształtowana w kontekście sycylijskiej rodziny z klasy średniej.
Perspektywa teoretyczna, jaką przyjęłam zainspirowana jest esejem Georga Simmla „Obcy”.

LISE W. ISAKSEN. DYNAMIKA GLOBALNGO HANDLU OPIEKĄ. PIELĘGNIARKI IMIGRANTKI W NORWEGII. 2009
...Norwegia jest jednym z bogatych krajów, które stanęły w obliczu niedoboru pracowników opieki...Rząd konstruuje deficyt opieki jako problem ilościowego niedoboru pielęgniarek i pracowników opieki, i określa międzynarodową rekrutację jako rozwiązanie deficytu opieki....Moim celem jest zaprezentowanie feministycznej analizy przyczyn kryzysu opieki i co się nań składa, oraz przeanalizowanie instytucjonalnych odpowiedzi na deficyt opieki. Toteż przyjrzę się jak reżimy migracyjne organizują międzynarodową rekrutację pielęgniarek, jak lokalne rynki pracy reagują na przybycie imigrantek i jakie są osobiste doświadczenia samych imigrantek.

EWA PŁONOWSKA-ZIAREK. STRAJKUJĄCE NAGIE ŻYCIE: UWAGI O BIOPOLITYCE RASY I GENDER [2008]
...W odpowiedzi na propagandę sprzeciwu wobec uzyskaniu praw wyborczych przez kobiety, Lytton twierdziła, Ĺźe strajki głodowe nie są niedorzecznymi atakami histerii, ale wykalkulowanym wyborem, dokonanym w ostateczności, przez „armię” wywłaszczonych. Jako „wojenny” akt, poprzez paradoksalne środki samo-uszkadzania i odmowy, strajki głodowe pozwalały sufraĹźystkom na kontynuowanie ich rewolucyjnej walki bez bezpośredniego angaĹźowania się w wojnę. Ponadto, poprzez rozszerzenie moĹźliwości walczenia od sfery publicznej po samo więzienie, strajk głodowy przemienił uwięzienie w nowy środek „walczenia za sprawę”, transformując karę w rebelię, zmieniając podległość w dwuznaczną polityczną działalność samo-okaleczania...

ARIEL SALLEH. GŁĘBIEJ NIŝ GŁĘBOKA EKOLOGIA. SPRZĘŝENIE EKOFEMINISTYCZNE [1984] 2009

Ruch ekologii głębokiej, używając ogólnego zwrotu Człowiek, zakłada z góry, w sposób bezkrytyczny, różnice między płciami, jednocześnie przeoczając znaczenie tych różnic. Przeocza konstatację, że gdyby życiowe doświadczenie kobiet było uznane za istotne i otrzymało legitymizację w naszej kulturze, mogłoby się stać żywą społeczną podstawą dla alternatywnej świadomości, którą ekolodzy głębocy usiłują sformułować i wprowadzić jako abstrakcyjny konstrukt etyczny.

ARIEL SALLEH. DŁUG EKOLOGICZNY. DŁUG UCIELEŚNIONY. 2009
Bez prac regeneracyjnych - biologicznych, ekonomicznych, społecznych - ludzkość nie mogłaby istnieć. Tym bardziej więc naleĹźy uznać ucieleśniony dług. Na globalnym Południu większość metaprzemysłowych społeczności egzystuje w dobrze zaprojektowanych sieciach prosumpcji. Jednak warunkiem takiej zrĂłwnowaĹźonej pracy jest dziewicze środowisko - środki produkcji nietknięte przez „rozwĂłj” czy przez „strefy ochrony”. Na Północy, gdzie utrzymanie zaleĹźy od rynku towarĂłw i usług, krajobrazy i ciała są atakowane przez intensywne odpady technologiczne. Zdrowotne skutki promieniowania elektro-magnetycznego, czy zawartości metali ciężkich w wodzie, to inny aspekt ucieleśnionego długu. Te zewnętrzne efekty kapitalistyczno-patriarchalnej ekonomii zazwyczaj przerzucane są na domowe dostarczycielki opieki, Ĺźeby się nimi zajęły w swoim nieopłacanym czasie.

FEMINIZACJA UBÓSTWA. RAPORT BRIDGE (DEVELOPMENT GENDER) [2001] 2009
Programy redukcji ubóstwa nie zawsze zabezpieczają potrzeby kobiet w sposób bezpośredni, co spowodowane jest ograniczonymi możliwościami rozporządzania zasobami produkcyjnymi oraz dochodami z produkcji przez kobiety, a także ich brakiem czasu (co szczególnie dotyczy kobiet żyjących w ubóstwie). Przede wszystkim kobiety ponoszą koszty ekonomicznej restrukturyzacji gospodarki, gdy w ramach programów strukturalnego dostosowania zwiększa się nacisk na pracę kobiet, a zmniejsza się konsumpcja żywności, co prowadzi do bardzo poważnych konsekwencji dla rozwoju człowieka, zarówno dla samych kobiet jak i dzieci, a szczególnie dla dziewcząt, które są włączane do pracy w gospodarstwie domowym lub do pracy zarobkowej. Co więcej, świadomie lub nie, programy świadczeń socjalnych nastawione są raczej na mężczyzn. Programy zabezpieczeń społecznych i pomocy społecznej nie uwzględniają zmian w stosunkach społecznych (także w relacjach płci), które są wynikiem restrukturyzacji gospodarki, a także spowodowane są konfliktami politycznymi oraz społecznymi. Badania nie zawsze wykazują występowanie dyskryminacji kobiet w gospodarstwach domowych. Niektóre studia przypadków, gdzie tylko brano pod uwagę podział pracy według płci ujawniły niekorzystną sytuację mężczyzn.

RACHEL MASIKA z ARIEL HAAN i SALLY BADEN. URBANIZACJA I UBÓSTWO W MIEŚCIE. ANALIZA RELACJI PŁCI [1997] 2009
Perspektywa genderowa w odniesieniu do miejskiego ubóstwa jest istotna, ponieważ mężczyźni i kobiety doświadczają i reagują na biedę w odmienny sposób. Ograniczenia, jak i możliwości spowodowane uprzedzeniami ze względu na płeć, wpływają na dostęp do dochodów i zasobów, mieszkalnictwo, transport i podstawowe usługi. Oferowanie usług miejskich, w których nie zwraca się uwagi na relacje płci, nie przyczyni się do zaspokojenia potrzeb kobiet, gdyż ich priorytety nie są rozważane.

BRIGITTE YOUNG. KRYZYSY FINANSOWE A SPOŁECZNA REPRODUKCJA [2003] 2009
Kobiety odgrywają szczegĂłlną i ryzykowną rolę na pograniczu produkcji i społecznej reprodukcji. Sektor wytwĂłrczy jest często pierwszym, ktĂłry zwalnia pracownikĂłw (tak kobiety, jak i mężczyzn). Wydaje się, iĹź kobiety, ktĂłre tracą w ten sposĂłb pracę znajdują nową albo w bardziej niebezpiecznym, niskopłatnym sektorze usług lub jako płatne pracownice reprodukcyjne. DłuĹźsze godziny pracy i niĹźsze zarobki zbiegają się z rosnącymi potrzebami opieki ze strony członkĂłw rodzin. Ta opieka odnosi się nie tylko do gotowania i opieki nad dziećmi, starszymi i niepełnosprawnymi; odnosi się rĂłwnieĹź do psychologicznej „ochrony”, ktĂłrą tradycyjne normy relacji płci przypisują kobietom. Kiedy mężczyĹşni tracą pracę i zawodzą w swoich społecznie przypisanych rolach funkcjonowania jako Ĺźywiciel rodziny, „pojawia się utrata dumy i poczucie wstydu” (Spieldoch 2002): 17). Wiele badań udokumentowało, Ĺźe w takich warunkach wzrasta przemoc domowa, mężczyĹşni porzucają rodziny lub zmuszani są do przeprowadzki w celu znalezienia pracy, a kobiety stają się głowami gospodarstw domowych. Te przesunięcia zakłócają tradycyjne społeczne i genderowe role i porządki.

JOAN ACKER. PRZEOBRAŻANIE KATEGORII PŁCI, KLASY I RASY. FEMINISTYCZNE PRZEMYŚLENIA [2000] 2009


Wraz z rozwojem feminizmu postmodernistycznego i poststrukturalnego, wiele wiodących feministycznych teoretyczek lewicowych zwróciło się ku kwestiom reprezentacji, kultury i tożsamości, w rezultacie porzucając klasę jako centralne pojęcie teoretyczne (Barrett 1992). Aby jednak zrozumieć podporządkowanie kobiet, feministki wciąż potrzebują teorii klasy, gdyż pomimo całej swej różnorodności podporządkowanie to wciąż jest związane z nierównościami ekonomicznymi społeczeństw przemysłowych. W niniejszym tekście dokonuję przeglądu historii debat nad kategorią klasy i omawiam jej feministyczną konceptualizację, wyrastającą z wysiłków zmierzających do zrozumienia, w jaki sposób płeć, klasa i rasa splatają się ze sobą w toku rozwoju kapitalizmu.

ELIZABETH GROSZ. PRZEOBRAŝANIE CIAŁ [1994] 2009

Ciało wciąż jest pojęciową białą plamą zarĂłwno w głównych nurtach zachodniej myśli filozoficznej, jak i w teorii feministycznej... Wydaje się, Ĺźe feministki i filozofĂłw łączy takie samo spojrzenie na podmiot ludzki jako złoĹźony z dwĂłch, przeciwstawionych sobie dychotomiczne składnikĂłw: umysłu i ciała, myśli i rozciągłości, rozumu i namiętności, psychologii i biologii... Myślenie dychotomiczne w sposĂłb nieunikniony porządkuje i hierarchizuje oba przeciwstawione sobie biegunowo pojęcia tak, Ĺźe jedno staje się uprzywilejowanym, a drugie – jego podporządkowanym, podrzędnym, negatywnym odpowiednikiem... ciało jest tym, co nie jest umysłem; jest tym, co odrębne i odmienne od pojęcia uprzywilejowanego. Jest tym, co umysł musi odrzucić, aby zachować swoją „integralność”. Będąc w opozycji wobec świadomości, psychiki i innych uprzywilejowanych pojęć w myśli filozoficznej, ciało definiowane jest implicite jako niezdyscyplinowane, zakłócające ład, pozbawione orientacji i rozsądku, zaledwie marginalne wobec definicyjnych cech umysłu, rozumu czy teĹź toĹźsamości osoby.

SUSANNE SCHUNTER-KLEEMANN i DIETER PLEHWE. GENDER MAINSTREAMING. WŁĄCZANIE KOBIET DO NEOLIBERALNEJ EUROPY [2005] 2009
...specyficzne interesy bardziej uprzywilejowanych kobiet zdają się znajdować więcej miejsca w dyskursie gender mainstreamingu („kobieca przedsiębiorczość”, kobiety-doradcy), podczas gdy stworzone wcześniej programy mające polepszyć trudne połoĹźenie gorzej wykwalifikowanych pracownic i kobiet zajmujących się domem stają się przedmiotem cięć budĹźetowych. Programy rĂłwnych szans moĹźna więc uznać za programy wybiĂłrczych szans.

ULRICH BRÖCKLING. UPŁCIOWIENIE PRZEDSIĘBIORCZEGO JA. PROGRAMY UPODMIOTOWIENIA I RÓŻNICE PŁCIOWE W PORADNIKACH SUKCESU [2005] 2009
Kiedy znajome punkty odniesienia nie mają juĹź zastosowania, większy sens ma przeprowadzenie nowego rozpoznania terenu niĹź uparta obrona starych pozycji czy rzucanie się na oślep w nowe odmęty. Jeśli chodzi o współczesne formy upodmiotowienia, zmiana znajomych punktĂłw odniesienia oznacza zbędność zarĂłwno humanistycznego gestu obrony podmiotu, jak i antyhumanistycznego odrzucenia podmiotu. Wchodzimy na nowy teren, gdzie główną sprawą staje się dociekanie, jak podmiot staje się problemem w kontekście obecnych przemian organizacji pracy i Ĺźycia, oraz jakie rozwiązania proponuje się dla tak formułowanych problemĂłw. Innymi słowy, naleĹźy przeanalizować komponenty zespołu, za pomocą ktĂłrego z jednostek ludzkich wytwarzane są podmioty polityczne, zaś jednostki działają na siebie, aby stać się podmiotami – takie jak formy poznania, technologie polityczne i technologie siebie. W pierwszej części tego artykułu prześledzę kontury współczesnego sposobu upodmiotowienia, w drugiej zaś zarysuję, w oparciu o przykład podręcznikĂłw sukcesu dla kobiet, czy i jak przedsiębiorczyni siebie róşni się od swego męskiego odpowiednika.

REBECCA JOHNSTON. GENDER, KLASA, RASA i ORIENTACJA SEKSUALNA.TEORETYCZNE UJĘCIA INTERSEKCJONALNOŚCI. [2005] 2009
Biorąc pod uwagę ich historyczne doświadczenia kobiety kolorowe miały uzasadnione powody, aby z ostroĹźnością traktować feministyczne roszczenia do globalnego siostrzeństwa. SzczegĂłlnie w Kanadzie i w Stanach Zjednoczonych dyskurs emancypacji kobiet z XIX wieku zazębiał się z dyskursami o rasie i klasie. Rasistowskie załoĹźenia i strategie były głęboko zakorzenione w polityce seksualnej i reprodukcyjnej wczesnych ruchĂłw feministycznych. Wiele kobiet z tego okresu uwaĹźało, iĹź rolą kobiet jest reprodukcja rasy, co jest nierozłączne z polityką imperialna i rasową. Ruch o prawa wyborcze kobiet często wzywał do przyznania prawa do głosowania tylko niektĂłrym grupom kobiet, w tym takĹźe w zaleĹźności od koloru. Wystarczy rzut oka na historię ruchu na rzecz kontroli urodzin, mĂłwiła Angela Davis, aby zrozumieć, dlaczego kobiety kolorowe popadają w zdenerwowanie, gdy chodzi o przyłączenie się do walki o ‘prawo do aborcji’. O ile problemy rasy nie były bezproblemowo podejmowane w środowiskach feministycznych, to z kolei pytania o gender nie były łatwe do podjęcia w środowiskach kolorowych. Kobiety kolorowe często znajdowały się między młotem rasizmu a kowadłem seksizmu. Nie tylko kobiety kolorowe kwestionowały fałszywą jedność siostrzeństwa. Inne kobiety z kolei podwaĹźały heteroseksualne domniemania zawarte w opisie kobiety jako nie-mężczyzny [„the wo/man”] ktĂłry znajduje się u podstaw ruchu feministycznego. Pomimo ich znaczącego wkładu, lesbijki były często marginalizowane zarĂłwno w feministycznej pracy naukowej jak i w działalności politycznej. Problem ten przekraczał rasowe linie podziału.

JOAN WALLACH SCOTT. GENDER JAKO PRZYDATNA KATEGORIA ANALIZY HISTORYCZNEJ [1987] 2009


Gender to jedno z najczęściej powracających odniesień, za pomocą ktĂłrych władza polityczna jest projektowana, uzasadniana i krytykowana. Władza odnosi się do opozycji męskie/kobiece, ale teĹź ustanawia jej znaczenie. Odniesienie to, aby mĂłc pretendować do politycznej mocy, musi jawić się jako pewne i ustalone – niezbudowane przez człowieka, funkcjonujące jako część naturalnego, czy wręcz boskiego ładu. W tym sensie i ta opozycja binarna, i społeczne relacje genderowe stają się częścią znaczenia władzy jako takiej, a kwestionowanie czy wypaczenia zagraĹźają całemu systemowi.