NEOLIBERALIZM: JAK JEST WDRAŻANY?

Neoliberalna rządomyślność (governmentality)  wg Foucault et al

   
              Polityczna racjonalność: 
				               Marketyzacja                                                                         					               	

			Neoliberalne zarządzanie 

Bioekonomika

 Biopolityka  

                                   		      Technologie 
			          władzy 
			       na dystans 

•	Rynek jako regulatywny  ideał
•	Model  firmy  wdrażany do restrukturyzacja wszystkich domen życia i podmiotów
•	Prywatyzacja 
•	Globalna czy unijna standaryzacja (ISO, GRI, Codex Allimentarius, Harvard Gender Log Frame) 
•	Sterowanie poprzez finanse i narracje o zdyscyplinowanych, wydajnych,  efektywnych  zasługujących na kredyt klientach (państwach, firmach, ludziach)
•	Audyty i przejrzystość (wzajemny nadzór i regulacja) )  
•	Formatowanie różnic i ról społecznych na zasadzie interesów i funkcjonalności (Np. kobiety, niepełnosprawni, biznes jako grupy interesu)
•	Ćwiczenia z odpowiedzialności  (władza przez wolność)
•	Digitalizacja  i centralizacja obserwacji i nadzoru

Technologie polityczne, wytwarzanie rozsądnych,  przedsiębiorczych, podmiotów:
•	Zdolność do kalkulacji własnego interesu (zysków i strat) i maksymalizacji zysków
•	Inwestycje w Siebie jako formę kapitału
•	Odpowiedzialność 
•	Sprawność (fitness) i wydajność
•	Asertywność i konkurencyjność
•	Ofiarność, gotowość, powabność 
•	Permanentna elastyczność, zdolność dopasowywania się

Neoliberalna kobieta, neoliberalny mężczyzna

•	Wolność staje się technologią władzy (Rose, 1999).  Aby wdrożyć rynek państwo dyscyplinuje,  nakłania  i wychowuje obywateli  do odpowiedzialności.

•	Imperatyw wolności – życie jako zaplanowany projekt autorealizacji 

•	Przedsiębiorczość jako powszechny obowiązek.

•	W promowanym modelu neoliberalnej kobiety i neoliberalnego mężczyzny liczą się  konkurencyjność; dokonywanie racjonalnych wyborów w oparciu o   kalkulację zysków i  strat; aktywność;    zdolność do permanentnego dostosowywania się;  sprawność  ekonomiczna, fizyczna i umysłowa;  wielozadaniowość

•	Specjalizacja kobiet w – bezpłatnej -  pracy domowej - według  ekonomiki gospodarstwa domowego (Becker,1981). Rynek małżeński analizowany  przy pomocy  prawa  popytu i podaży.  Rodzina jako firma. Altruistyczny mężczyzna (dzieli się dochodem z rodziną)  i racjonalna kobieta, która zajmuje się  domem w imię skalkulowanego interesu rodziny. 

•	Człowiek jest   formą kapitału, w którą musi sam/a inwestować, aby czerpać  z  siebie  zyski. (Teoria ludzkiego kapitału, Becker 1964) Dyskryminacja kobiet na rynku pracy jest skutkiem ich niedostatecznej edukacji i umiejętności, bądź ich własnego wyboru.

•	Miarą wartości jednostki jest zdolność do wytwarzania bogactwa.

•	Męskość powiązana z imperatywem bogactwa   

•	Neoliberalny  wzorzec kobiecej podmiotowości:- sprawna, elastyczna,  ofiarna pracowniczka,  oraz odpowiedzialna i ofiarna  matka (Połączenie ofiarności, wpisującej kobiety do porządku patriarchalnego z  neoliberalnymi technologiami władzy przez wolność)  

•	Dzietność jako transakcja  (emocjonalna gratyfikacja dla kobiet ‘naturalnie’ wynikająca z macierzyństwa ), oraz jako patriotyczny i  społeczny obowiązek wobec narodu i państwa;  od reprodukcyjnej  roli   kobiet  zależy   wzmacnianie  potencjału ludnościowy państwa i  jego zrównoważony budżet (zastępowalność pokoleń i utrzymanie systemu wzajemnych ubezpieczeń)  

Neoliberalne państwo ekonomiczne  

•	Rynek jako regulacyjny ideał i zestaw wzajemnie powiązanych atrybutów  konkurencyjnosci,  autoregulacji i  ekonomicznej wydajności, ktory musi być wdrażany, aby zaprowadzić porządek ekonomiczny.   Rynek, jak mówił Foucault (2005), działa jako permanentny trybunał ekonomiczny. (Wcześniej rynek jako mechanizm  wymiany, ktory ma swoje   reguły i  prawa).   

•	Państwo urynkawia siebie a takze restukturyzuje  społeczeństwo i  ‘obywateli zgodnie z formą rynkową.  W miarę wdrażania ekonomicznej racjonalności granica między rynkiem, państwem i społeczeństwem zostaje  zatarta. Państwo jest podmiotem, obiektem  i narzędziem   restrukturyzacji (zmiany w ustawodawstwie; normatywna i regulatywana rola prawa)   Do sterowania zachowaniem firm i ludzi służy także polityka fiskalna i monetarna. 

•	Także te domeny rządzenia, które dotychczas  stanowiły domenę publiczną  jak   edukacja, zdrowie, ubezpieczenia społeczne,  kultura  restrukturyzowane są wg modelu rynku, co oznacza poddanie ich krótkoterminowej opłacalności i konkurencyjnosci. 

•	Prywatyzacja  odpowiedzialności i ryzyka. Neoliberalna polityka społeczna ogranicza się do zapewnienia biologicznego przetrwania osobom, które nie z własnej winy i wskutek nadzwyczajnych okoliczności  znalazły się  bez środków do życia.  Polityka wobec bezrobocia: uczenie bezrobotnych jak  szukać pracy, (której nie ma), aby użytecznie zagospodarować ich czas. 

•	 Wdrażanie neoliberalnego ekonomicznego porządku    poprzez inkrementalne zmiany,  przy pomocy  argumentów politycznych (np. negatywna alternatywa:  powrót do „komuny”) i ekonomicznych o niedopuszczalnych zakłóceniach równowagi rynkowej (market distortions),  monetarnych i technicznych  kalkulacji, oraz zmian w ustawodawstwie.  (Perswazja i siła).  

•	Ekonomiczne państwo neoliberalne jest wdrażane we współpracy z  neokonserwatywną  religijną  prawicą, której przedstawiciele (np. Michael Novak, który ma naśladowców w Polsce) uważają iż taki model rynku pochodzi od Boga. Jest to radykalny zwrot  od ekonomii sprawiedliwej i  społecznej nauki kosciola, gdzie w centrum uwagi  jest praca, a nie kapital.  W polu  interakcji między dyskursem neoliberalnym a neokonserwatywnym powstaje  katolicki neoliberalizm (Fundacja Tertium Millenium o. Ziemby, Rokita, Marcinkiewicz, ...)

Źródła:

Andrew Barry, Thomas Osborne, Nikolas Rose. Foucault and Political Reason. Liberalism, Neoliberalism and Rationalities of Government. The University of Chicago Press. 1996

Barbara Cruikshank. The Will to Empower. Democratic Citizens and Other Subjects. Cornell University Press. 1999

Mitchell Dean.  Governmentality. Power and Rule in Modern Society. Sage Publications. 1999

Thomas Lemke. The Birth of Biopolitics. Michel Foucault’s Lectures at the College de France 1979. www.thomaslemkeweb.de

Katherine Rankin. Governing Development. Neoliberalism, Microcredit and Rational Economic Woman. Economy and Society 30 (1). 2001 

Luther H. Martin, Huck Gutman,  Patrick H. Hutton.  Technologies of the Self. A Seminar with Michel Foucault. The University of Massachusetts Press. 1988
Alan McKinlay & Ken Starkey. Foucault, Management and Organization Theory

Nikolas Rose. The Powers of Freedom. Reframing Political Thought. Cambridge University Press.1999

(opr. ECH dla Think Tanku Feministycznego, 31 października, 2006)