THINK TANK FEMINISTYCZNY
  • O think tanku

  • BIBLIOTEKA ONLINE

    - opis projektu, zarys marzeń
    - teksty wszystkie (alfabetycznie, wg autorek)
    - teksty polskie
    - tłumaczenia (wszystkie)
    - feminizm/filozofia/polityka
    - feminizm/ekonomia
    - kobiety, ub├│stwo, prekariat
    - feminizm / ekologia
    - historia kobiet
    - biblioteki feministyczne w sieci


  • PIEL─śGNIARKI

  • EMIGRANTKI


  • WARSZTATY

  • Komentarze i recenzje Think Tanku Feministycznego

  • RAPORTY I DIAGNOZY


  • Feministyczna krytyka ekonomii – kurs online

  • Gender i polityka - kurs online

  • Feministyczna krytyka filozofii - kurs online


  • SZTUKA JAKO KRYTYKA


  • STRONA TOMKA
    SEMINARIUM FOUCAULT
    NEKROPOLITYKA
    PIEL─śGNIARKI I PO┼üO┼╗NE
    WOL─ś BY─ć
    EKOLOGIA EKONOMIA
    WSPIERAJ─ä NAS






    Dlaczego feministyczna krytyka filozofii? - Monika Bobako
    Feminizm jest przede wszystkim form─ů krytyki spo┼éecznej i projektem politycznym. To sprawia, ┼╝e z filozofi─ů ┼é─ůczy go bardzo wiele – w obu przypadkach chodzi bowiem o krytyczny namys┼é nad rzeczywisto┼Ťci─ů, o podwa┼╝anie pozornych oczywisto┼Ťci, problematyzowanie utartych sposob├│w, w jakie ludzie postrzegaj─ů siebie i swoje relacje z innymi lud┼║mi. Mo┼╝na by zatem s─ůdzi─ç, ┼╝e praktykowane na gruncie filozofii sposoby si─Ögania pod powierzchni─Ö zjawisk, pokazywania ich ukrytych „warunk├│w mo┼╝liwo┼Ťci”, zastanawiania si─Ö nad ich statusem ontologicznym, a tak┼╝e nad sposobami dochodzenia do wiedzy, prawdy i sprawiedliwo┼Ťci powinny stanowi─ç naturalny rezerwuar narz─Ödzi intelektualnych, gotowych do wykorzystania na gruncie feminizmu.

    Relacja mi─Ödzy feminizmem i filozofi─ů jest jednak bardziej skomplikowana. Problem polega na tym, ┼╝e dla znacznej cz─Ö┼Ťci filozofii, aspiruj─ůcej nieodmiennie do obiektywno┼Ťci i uniwersalno┼Ťci, kobiety, ich do┼Ťwiadczenia i pe┼énione przez nie role spo┼éeczne nie stanowi─ů pe┼énoprawnego przedmiotu filozoficznego namys┼éu. Na og├│┼é nie mieszcz─ů si─Ö w polu filozoficznego widzenia, a je┼Ťli w og├│le si─Ö w nim pojawiaj─ů to jako negatywny punkt odniesienia dla tego, co prawdziwie warto┼Ťciowe, uniwersalne, m─Öskie. Kobieco┼Ť─ç kojarzona jest z brakiem kompetencji poznawczych, uto┼╝samiana z tym, co „inne” filozoficznego rozumu, a wi─Öc z cia┼éem, emocjami, zale┼╝no┼Ťci─ů. U najwi─Ökszych filozof├│w pojawiaj─ů si─Ö otwarcie mizoginiczne wypowiedzi, s─ůsiaduj─ůce nierzadko ze stwierdzeniami o „uniwersalnej” naturze ludzkiej czy „uniwersalnym” prawie do wolno┼Ťci. Co wi─Öcej, jak pokazuj─ů losy idei filozoficznych, to w┼éa┼Ťnie filozoficzne has┼éa uniwersalnej wolno┼Ťci, r├│wno┼Ťci i racjonalnego, autonomicznego podmiotu oraz obiektywnej wiedzy s┼éu┼╝y┼éy cz─Östo do uzasadniania podporz─ůdkowania kobiet, a tak┼╝e innych form dominacji. Znaczna cz─Ö┼Ť─ç filozofii okazuje si─Ö zatem androcentryczna i patriarchalna, pod mask─ů uniwersalizmu skrywa si─Ö w niej m─Öski (bia┼éy i heteroseksualny) partykularyzm.

    Filozoficzny namys┼é nad rzeczywisto┼Ťci─ů jest jednak dla feminizmu niezb─Ödny. R├│┼╝norodne formy opresji i niesprawiedliwo┼Ťci do┼Ťwiadczane przez kobiety, a tak┼╝e inne grupy spo┼éeczne, okazuj─ů si─Ö g┼é─Öboko wro┼Ťni─Öte w struktury spo┼éecznej rzeczywisto┼Ťci, w struktury wiedzy, j─Özyka, potocznych percepcji. Walka z nimi wymaga zrozumienia ich ┼║r├│de┼é, ods┼éoni─Öcia ukrytych mechanizm├│w odpowiedzialnych za ich reprodukowanie. Feministyczna filozofia ma tutaj kluczow─ů rol─Ö do odegrania. Nie mo┼╝e ona jednak sprowadza─ç si─Ö do prostej aplikacji kategorii filozoficznych do „problem├│w feministycznych” czy rozszerzenia filozoficznego namys┼éu o marginalizowane wcze┼Ťniej kwestie dotycz─ůce kobiet. Je┼Ťli chce unikn─ů─ç bezwiednego reprodukowania patriarchalnych i mizoginicznych wzor├│w my┼Ťlowych, musi na pocz─ůtek zwr├│ci─ç si─Ö ku samej filozoficznej tradycji i zastanowi─ç si─Ö pod jakimi warunkami mo┼╝e by─ç ona wykorzystana w feministycznym my┼Ťleniu. Musi tak┼╝e zastanowi─ç si─Ö, w jaki spos├│b pozornie neutralne/obiektywne/uniwersalne formy refleksji filozoficznej i wykorzystywane w niej struktury poj─Öciowe, kategorie, schematy warto┼Ťciowania przyczyniaj─ů si─Ö do utrwalenia i legitymizowanie podrz─Ödnej pozycji kobiet w spo┼éecze┼ästwie, porz─ůdku symbolicznym, w nauce.

    Celem kursu feministycznej krytyki filozofii jest pokazanie sposob├│w, w jakie feministyczna filozofia krytycznie reinterpretuje odziedziczone narz─Ödzia poj─Öciowe filozofii, stara si─Ö przekroczy─ç ich ograniczenia oraz pr├│buje stworzy─ç w┼éasne formy filozoficznego namys┼éu. Naszym zamiarem jest pokazanie g┼é├│wnych obszar├│w, na kt├│rych te krytyczne reinterpretacje s─ů przeprowadzane, a tak┼╝e podkre┼Ťlenie wp┼éywu feminizmu na ca┼éo┼Ť─ç dyscypliny i zastanowienie si─Ö na ile zasadnie mo┼╝na m├│wi─ç o czym┼Ť w rodzaju „zwrotu feministycznego” w filozofii. Filozofi─Ö feministyczn─ů mo┼╝na bowiem rozumie─ç jako form─Ö autorefleksji, jak─ů filozofia sama przeprowadza nad sob─ů. Z tak─ů autorefleksyjno┼Ťci─ů mamy na przyk┼éad do czynienia tam, gdzie filozofki feministyczne wskazuj─ů na niekonsekwencje i niesp├│jno┼Ťci w dyskursach filozoficznych, obna┼╝aj─ů pozorno┼Ť─ç deklarowanego uniwersalizmu, ujawniaj─ů obecno┼Ť─ç interes├│w tam, gdzie mowa o bezstronno┼Ťci i obiektywno┼Ťci, czy te┼╝ pokazuj─ů rozmaite wyparcia, przemilczenia i ukryte za┼éo┼╝enia, kt├│rych skutkiem jest deprecjacja lub wykluczenie tego, co kobiece. Feministyczn─ů krytyk─Ö filozofii traktujemy zatem jako konieczny punkt wyj┼Ťcia dla tworzenia feministycznych stanowisk filozoficznych. Najwa┼╝niejszym celem kursu jest jednak pokazanie u┼╝yteczno┼Ťci feministyczno-filozoficznych rozwa┼╝a┼ä i krytyk dla codziennej praktyki feministycznej, dla diagnozowania do┼Ťwiadczanej niesprawiedliwo┼Ťci i przemocy, dla w┼éasnych pr├│b definiowania sytuacji kobiet i tworzenia projekt├│w dzia┼éania.

    Szczeg├│lnym przedmiotem zainteresowania filozofii feministycznej jest problematyka epistemologiczna (podejmiemy j─ů w pierwszych dw├│ch sesjach kursu). Dotyczy ona kwestii zwi─ůzanych z procesami tworzenia wiedzy, ustanawiania kryteri├│w jej wa┼╝no┼Ťci, sposobami definiowania podmiotu poznaj─ůcego, a tak┼╝e okre┼Ťlania, co stanowi istotny przedmiot filozoficznego namys┼éu, a co do tej roli aspirowa─ç nie mo┼╝e. Filozofia feministyczna kwestionuje dominuj─ůcy od czas├│w Kartezjusza model poznaj─ůcego podmiotu, kt├│ry postrzegany by┼é jako odciele┼Ťniony, obiektywny, bezstronny i racjonalny, etc. Pokazuje genealogi─Ö tego modelu, analizuje struktury przywileju, kt├│ry pod pozorem bezstronno┼Ťci model ten utrwala oraz interesy, kt├│rym s┼éu┼╝y. Wsp├│lnym motywem r├│┼╝norodnych feministycznych koncepcji jest pr├│ba dowarto┼Ťciowania i w┼é─ůczenia do obszaru refleksji filozoficznej tego, co wraz z kartezjanizmem zosta┼éo w niej zdeprecjonowane i wykluczone, a co tradycyjnie kojarzone by┼éo z kobieco┼Ťci─ů. Pr├│by te znajdziemy zar├│wno w rozwa┼╝aniach epistemologicznych, jak i na gruncie ontologii, etyki czy filozofii spo┼éecznej i politycznej. Kluczowym tematem b─Ödzie tutaj cia┼éo, kt├│re – jak pokazuj─ů filozofki feministyczne – odgrywa fundamentaln─ů rol─Ö w procesach poznania, jest obszarem dzia┼éania w┼éadzy i wyznacza podstawowe parametry ludzkiej egzystencji. Filozofia feministyczna nie wypracowa┼éa oczywi┼Ťcie jednego kanonicznego, anty-kartezja┼äskiego, sposobu konceptualizowania cielesno┼Ťci, jednak zgodnie podkre┼Ťla, ┼╝e podmiot poznaj─ůcy zawsze jest podmiotem uciele┼Ťnionym i w zwi─ůzku z tym – usytuowanym. Konsekwencj─ů tego podej┼Ťcia jest zakwestionowanie mo┼╝liwo┼Ťci osi─ůgni─Öcia poznawczej perspektywy „boskiego oka” czy te┼╝ „spojrzenia znik─ůd”, a wi─Öc odrzucenie kartezja┼äskiej koncepcji obiektywno┼Ťci. Oznacza to konieczno┼Ť─ç przedefiniowania samego poj─Öcia wiedzy oraz zastanowienia si─Ö, po pierwsze, w jaki spos├│b jej tre┼Ť─ç uwarunkowana jest pozycjami tych, kt├│rzy j─ů wytwarzaj─ů, a po drugie – w jaki spos├│b pozycje te s─ů dystrybuowane i hierarchizowane. ┼ü─ůcz─ůc kwesti─Ö struktur wiedzy ze struktur─ů spo┼éeczn─ů filozofia feministyczna podkre┼Ťla wi─Öc immanentnie polityczny charakter ka┼╝dej aktywno┼Ťci poznawczej.

    Spostrze┼╝enia te maj─ů kluczowe znaczenie dla rozwa┼╝a┼ä feministycznych na obszarze filozofii spo┼éecznej i politycznej, kt├│re b─Öd─ů przedmiotem analiz podczas sesji 4 i 5. Pozwalaj─ů one bowiem na zrozumienie skomplikowanego zwi─ůzku mi─Ödzy rozmaitymi emancypacyjnymi i modernizacyjnymi projektami, normatywnymi wizjami porz─ůdku spo┼éecznego i koncepcjami sprawiedliwo┼Ťci formu┼éowanymi na gruncie nowo┼╝ytnej filozofii a feminizmem jako projektem politycznym. Z jednej strony idee takie, jak uniwersalne obywatelstwo, r├│wno┼Ť─ç, indywidualna autonomia i prawa cz┼éowieka dostarczy┼éy silnej inspiracji ruchowi feministycznemu i przyczyni┼éy si─Ö do wzmocnienia pozycji kobiet na wielu obszarach ┼╝ycia spo┼éecznego. Z drugiej strony idee te ufundowane s─ů na ideale indywidualnego podmiotu, kt├│ry – jak pokazuj─ů krytyczki feministyczne – jest w gruncie rzeczy filozoficzn─ů kodyfikacj─ů m─Öskiego do┼Ťwiadczenia. Paradoksem opartych na tych idea┼éach projekt├│w emancypacyjnych jest to, ┼╝e poprzez nie kobiety aspiruj─ů do podmiotowo┼Ťci, kt├│rej model zosta┼é ufundowany na ich w┼éasnym wykluczeniu. Feministyczna krytyka filozofii politycznej nie tylko umo┼╝liwia dostrze┼╝enie tych paradoks├│w i otwiera mo┼╝liwo┼Ť─ç ich przekroczenia, ale przede wszystkim dostarcza narz─Ödzi intelektualnych do pokazania, w jaki spos├│b r├│┼╝ne projekty feministyczne wik┼éaj─ů si─Ö w istniej─ůce relacje w┼éadzy i tym samym bezwiednie przyczyniaj─ů si─Ö do utrwalania podporz─ůdkowania kobiet.

    Szczeg├│lnie istotnym nurtem filozofii feministycznej, kt├│rym zajmiemy si─Ö w sesji 6 i 7, jest podej┼Ťcie materialistyczne. Jego znaczenie polega na tym, i┼╝ denaturalizuje ono poj─Öcie „kobiety” i pokazuje rol─Ö historycznie uwarunkowanych relacji spo┼éeczno-ekonomicznych w konstruowaniu hierarchii mi─Ödzy p┼éciami i definiowaniu tego, co kobiece i tego, co m─Öskie. Podej┼Ťcie to odrzuca wszelkie psychologizuj─ůce, psychoanalityczne i biologiczne wyja┼Ťnienia spo┼éecznego funkcjonowania p┼éci i zwraca szczeg├│ln─ů uwag─Ö na spo┼éeczno-ekonomiczne uwarunkowania powstawanie tego typu wyja┼Ťnie┼ä. Nawi─ůzuje do filozofii marksistowskiej, jednak stanowi tak┼╝e jej krytyk─Ö – zauwa┼╝a bowiem, i┼╝ klasyczna teoria marksistowska pozostaje ┼Ťlepa na p┼ée─ç. Pokazuj─ůc integralny zwi─ůzek patriarchatu z kapitalizmem, podej┼Ťcie to podwa┼╝a marksistowskie przekonanie, i┼╝ powody podporz─ůdkowania kobiet mo┼╝na sprowadzi─ç do kwestii zwi─ůzanej z akumulacj─ů kapita┼éu i konfliktem klasowym i domaga si─Ö poszerzenia analiz o kwestie ucisku kobiet jako kobiet, a nie (tylko) jako cz┼éonki┼ä klasy robotniczej. Jak b─Ödziemy stara┼éy si─Ö pokaza─ç, szczeg├│lne znaczenie materializmu feministycznego w kontek┼Ťcie polskim polega na tym, i┼╝ pokazuje on, ┼╝e feminizm jako projekt polityczny nie mo┼╝e ogranicza─ç si─Ö do analizy wzor├│w kulturowych czy psychicznych skutk├│w patriarchatu, ale musi r├│wnie┼╝ sproblematyzowa─ç mechanizmy ekonomiczne dzia┼éaj─ůce w kapitalistycznych spo┼éecze┼ästwach i zaproponowa─ç co┼Ť w rodzaju w┼éasnej ekonomii politycznej.

    Jedn─ů z najwa┼╝niejszych kwestii, kt├│re b─Ödziemy stara┼éy si─Ö podkre┼Ťli─ç w trakcie kursu b─Ödzie fakt, i┼╝ krytyczny charakter filozofii feministycznej musi odnosi─ç si─Ö nie tylko do tradycji, z kt├│rej ona czerpie i wobec kt├│rej si─Ö dystansuje, ale tak┼╝e do niej samej. Aby bezwiednie nie reprodukowa─ç b┼é─Öd├│w, wyklucze┼ä i relacji dominacji, kt├│re cechuj─ů filozoficzn─ů tradycj─Ö filozofki feministyczne musz─ů by─ç zawsze ┼Ťwiadome pozycji, z kt├│rych przemawiaj─ů, musz─ů nieustannie problematyzowa─ç swoje w┼éasne sposoby my┼Ťlenia, uwa┼╝nie przygl─ůda─ç si─Ö skutkom w┼éasnych generalizacji. Pami─Ötaj─ůc, ┼╝e ka┼╝da pr├│ba jednoznacznego okre┼Ťlenia podmiotu feminizmu i zdefiniowania „kobiety” jest normalizuj─ůca i owocuje wykluczeniem filozofia feministyczna musi unika─ç wszelkich roszcze┼ä do uniwersalno┼Ťci, do przemawiania w imieniu kobiet w og├│le. Problem filozoficznego statusu kobiecego podmiotu i podmiotu feminizmu przedyskutujemy podczas sesji 3, w kt├│rej zajmiemy si─Ö kwesti─ů uniwersalizmu, esencjalizmu i anty-esencjalizmu w odniesieniu do poj─Öcia „kobieta”.

    Temat wielo┼Ťci feminizm├│w w filozofii b─Ödzie rozwijany r├│wnie┼╝ w drugiej cz─Ö┼Ťci kursu planowanej na semestr jesienny 2009, w kt├│rej zajmiemy si─Ö mi─Ödzy innymi czarnym feminizmem i feminizmem postkolonialnym. W drugiej cz─Ö┼Ťci kursu poka┼╝emy r├│wnie┼╝ w jaki spos├│b krytyczne i nie ortodoksyjne reinterpretacje koncepcji filozoficznych Michela Foucault, Giorgio Agambena czy Gillesa Deleuze s─ů wykorzystywane przez feministyczne filozofki w prowadzonej przez nie krytyce spo┼éecznej.

    Monika Bobako

    Kurs Online Think Tanku Feministycznego
    'Feministyczna Krytyka Filozofii', semestr letni i zimowy 2009



    Link
    Lewicowa Sie─ç Feministyczna
    Rozgwiazda


    KONKURS
    Pami─Ötniki Emigrantki


    Logowanie
    Nazwa u┐ytkownika

    Has│o



    Nie mo┐esz siŕ zalogowaŠ?
    Popro o nowe has│o
    Copyright © 2005
    White_n_Light Theme by: Smokeman
    Powered by PHP-Fusion copyright © 2002 - 2024 by Nick Jones.
    Released as free software without warranties under GNU Affero GPL v3.
    Wygenerowano w sekund: 0.00