THINK TANK FEMINISTYCZNY
  • O think tanku

  • BIBLIOTEKA ONLINE

    - opis projektu, zarys marzeń
    - teksty wszystkie (alfabetycznie, wg autorek)
    - teksty polskie
    - tłumaczenia (wszystkie)
    - feminizm/filozofia/polityka
    - feminizm/ekonomia
    - kobiety, ub├│stwo, prekariat
    - feminizm / ekologia
    - historia kobiet
    - biblioteki feministyczne w sieci


  • PIEL─śGNIARKI

  • EMIGRANTKI


  • WARSZTATY

  • Komentarze i recenzje Think Tanku Feministycznego

  • RAPORTY I DIAGNOZY


  • Feministyczna krytyka ekonomii – kurs online

  • Gender i polityka - kurs online

  • Feministyczna krytyka filozofii - kurs online


  • SZTUKA JAKO KRYTYKA


  • STRONA TOMKA
    SEMINARIUM FOUCAULT
    NEKROPOLITYKA
    PIEL─śGNIARKI I PO┼üO┼╗NE
    WOL─ś BY─ć
    EKOLOGIA EKONOMIA
    WSPIERAJ─ä NAS






    S┼éOWNIK POJ─ś─ć

    Słownik pojęć (główny nurt i feministyczna krytyka)



    Ekonomia neoklasyczna – dominuj─ůca (ortodoksyjna) teoria ekonomiczna, kt├│ra jest nauczana na uniwersytetach i stanowi teoretyczna podstaw─Ö do formu┼éowania polityk pa┼ästwa. W drugiej po┼éowie XIX wieku nast─ůpi┼é zwrot od ekonomii politycznej (gospodarka narodowa) do mikro-ekonomii, to jest do zainteresowa┼ä indywidualnymi wyborami (preferencje, u┼╝yteczno┼Ť─ç), mechanizmem cen, mechanizmem popytu i poda┼╝y, efektywn─ů alokacj─ů zasob├│w i stanem og├│lnej r├│wnowagi mechanizmu rynkowego. Wprowadzono matematyczne metody (m. in. rachunek r├│┼╝niczkowy) i teoretyczne modele wymiany mi─Ödzy producentami a konsumentami (zob. 'stylizowany' model rynku w ekonomii neoklasycznej). Na pocz─ůtku drugiej po┼éowy XX wieku, pod wp┼éywem teorii Keynesa ekonomia neoklasyczna poszerzy┼éa si─Ö o makroekonomi─Ö (zob. makroekonomia). Tej syntezy dokona┼é Paul Samuelson w klasycznej pracy The Foundation of Economic Analysis z 1947 roku. Na marginesie ekonomii neoklasycznej rozwijaj─ů tak┼╝e teorie tzw. heterodoksyjne, w tym ekonomia instytucjonalna, ekonomia radykalna (krytyczna), ekonomia feministyczna, ekonomia ekologiczna.

    Teoria racjonalnego wyboru


    Teoria racjonalnego wyboru, wywodz─ůca sie z liberalnej filozofii politycznej i teorii utylitaryzmu stanowi j─ůdro metody wykorzystywanej przez ekonomi─Ö neoklasyczn─ů. Zak┼éada, ┼╝e ludzie (podmioty gospodarcze, homo oeconomicus) dokonuj─ů takiego wyboru, spo┼Ťr├│d dost─Öpnych alternatyw, kt├│ry pozwoli im maksymalizowa─ç ich korzy┼Ť─ç (u┼╝yteczno┼Ť─ç, satysfakcj─Ö). W ekonomii teoria ta opiera si─Ö na poj─Öciu preferencji, kt├│re s─ů kompletne, zwrotne oraz przechodnie i stanowi─ů podstaw─Ö podejmowania decyzji przez podmiot gospodarczy. Uczestnik rynku posiada pe┼én─ů informacj─Ö, na jej podstawie por├│wnuje wszystkie istniej─ůce alternatywy wybory i podejmuje decyzj─Ö.

    Teoria racjonalnego wyboru bazuje na indywidualizmie metodologicznym (koncentracja na jednostce) , wyklucza wi─Öc mo┼╝liwo┼Ť─ç dzia┼éa┼ä zbiorowych podejmowanych pod wp┼éywem otoczenia spo┼éecznego. Nie jest to jednak┼╝e teoria stosowana wy┼é─ůcznie do analizy zachowa┼ä pojedynczych ludzi. Przenoszona jest ona do rozwa┼╝a┼ä na temat przedsi─Öbiorstw (w tym wielkich korporacji) oraz pa┼ästwa. Coraz cz─Ö┼Ťciej znajduje r├│wnie┼╝ zastosowanie w innych naukach spo┼éecznych.

    Ekonomistki feministyczne krytykuj─ů takie uj─Öcie ludzi jako istot racjonalnych, autonomicznych, skupionych na w┼éasnej korzy┼Ťci wolnych podmiot├│w. Wskazuj─ů na dualizmy wpisane w tak sformu┼éowan─ů teori─Ö: korzy┼Ť─ç w┼éasna a korzy┼Ť─ç innych, racjonalno┼Ť─ç a emocjonalno┼Ť─ç, odseparowanie a po┼é─ůczenie. Dualizmy te wskazuj─ů, i┼╝ z tak sformu┼éowanej teorii post─Öpowania ekonomicznego wykluczone s─ů kobiety. Za nierealistyczne uwa┼╝a si─Ö za┼éo┼╝enia o egzogenicznych, czy te┼╝ niezmiennych preferencjach, racjonalnych, egoistycznych podmiotach i niemo┼╝no┼Ťci dokonywania por├│wna┼ä mi─Ödzy podmiotami. Sugeruje si─Ö, i┼╝ definicja ekonomii, jako nauki o podejmowaniu decyzji, kt├│ra wywodzi si─Ö z teorii racjonalnego wyboru powinna zosta─ç zmieniona, na nauk─Ö o zaspakajaniu potrzeb, gdy┼╝ takie uj─Öcie pe┼éniej oddaje przedmiot zainteresowania tej dziedziny nauki.
    Analizuj─ůc androcentryczne nastawienia w ekonomii Paula Engeland (1993) nazwa┼éa homo oeconomicus odseparowanym podmiotem.


    ‘Stylizowany’ albo idealny model rynku w ekonomii neoklasycznej


    Rynek jest ujmowany jako mechanizm wymiany (handlu) zorganizowany na zasadzie popytu i poda┼╝y, kt├│ry po spe┼énieniu okre┼Ťlonych warunk├│w osi─ůga stan doskona┼éej r├│wnowagi i zapewnia optymaln─ů alokacj─Ö zasob├│w i ich efektywne wykorzystanie. Zak┼éadana jest relatywna rzadko┼Ť─ç zasob├│w – przyjmowane jest, ┼╝e ka┼╝dy handluj─ůcy podmiot jest wyposa┼╝ony w zasoby (co nie pozwala na analiz─Ö nier├│wno┼Ťci w wyj┼Ťciowym wyposa┼╝eniu w zasoby, mi─Ödzy innymi z uwagi na p┼ée─ç). Podmioty gospodarcze podejmuj─ů decyzje na zasadzie racjonalnego wyboru, kieruj─ůc si─Ö w┼éasnymi preferencjami i maksymalizacj─ů u┼╝yteczno┼Ťci. Zak┼éada si─Ö niesko┼äczono┼Ť─ç pragnie┼ä konsument├│w. Por├│wnanie jako┼Ťci, u┼╝yteczno┼Ťci r├│┼╝nych d├│br i ich wzajemna wsp├│┼ézale┼╝no┼Ť─ç nie wchodzi w sk┼éad parametr├│w konstruowanych modeli mechanizmu rynkowego. U┼╝yteczno┼Ť─ç jest przechodnia (substitutability), to znaczy ka┼╝dy towar czy wk┼éad do produkcji mo┼╝na zast─ůpi─ç innym. Ceny spe┼éniaj─ů rol─Ö sygna┼é├│w informacyjnych, kt├│re okre┼Ťlaj─ů warto┼Ť─ç rynkow─ů towar├│w i nak┼éad├│w (inputs). Rynki powinna cechowa─ç doskona┼éa konkurencja (zob. has┼éo). Je┼Ťli ceny nieprawid┼éowo odzwierciedlaj─ů zbiorowe i indywidualne preferencje podmiot├│w ekonomicznych, czy koszty wk┼éad├│w nieprawid┼éowo odzwierciedlaj─ů marginalny koszt efektywno┼Ťci produkcji (zob. efektywno┼Ť─ç) to znaczy, ┼╝e ma miejsce za┼éamanie mechanizmu rynkowego (market failure). W tej sytuacji politycy b─Öd─ů si─Ö zajmowa─ç usuwaniem zak┼é├│ce┼ä mechanizmu rynkowego (market distortions), co w praktyce sprowadza si─Ö np. do polityki anty-monopolistycznej czy znoszenia ce┼é i innych barier dla handlu. Na tych zasadach opieraj─ů si─Ö mi─Ödzy innymi mi─Ödzynarodowe uk┼éady negocjowane w ramach ┼Üwiatowej Organizacji Handlu. Miedzy innymi dlatego ┼╝e wyj┼Ťciowe r├│┼╝nice w wyposa┼╝eniu w zasoby nie s─ů brane pod uwag─Ö tak┼╝e mi─Ödzy krajami, porozumienia te uprzywilejowuj─ů kraje rozwini─Öte i wielkie mi─Ödzynarodowe podmioty ekonomiczne (zob. globalizacja)

    Ze „stylizowanym' modelem rynku wi─ů┼╝e sie prze┼Ťwiadczenie, ze doskona┼éy model rynku funkcjonuje jako swoista perpetuum mobile, machina spo┼éeczna, kt├│ra autoreguluje i reprodukuje rynkowy porz─ůdek spo┼éeczny. Tw├│rcami koncepcji Wirtschaftsordnung- rynkowego porz─ůdku spo┼éecznego byli austriaccy i niemieccy ekonomi┼Ťci, ordo-libera┼éowie, zwi─ůzani z uniwersytetem we Fryburgu (tzw. szko┼éa fryburska, w odr├│┼╝nieniu od teorii krytycznej ze szko┼éy frankfurckiej) i pismem Ordo, kt├│re zacz─Öli swoje prace teoretyczne w latach 20. ubieg┼éego wieku. Uwa┼╝ali oni, ┼╝e doskonale funkcjonuj─ůca konkurencja i mechanizm rynkowy nie istnieje, albo funkcjonuje w niedostatecznym stopniu, co jest przyczyn─ů kryzys├│w politycznych i ekonomicznych. Rynek nale┼╝y zatem wdra┼╝a─ç, poprzez tworzenie instytucji sprzyjaj─ůcych jego funkcjonowaniu. Rynek wdra┼╝any powinien by─ç przez polityczno-instytucjonalne zmiany, kt├│rych dokonuje pa┼ästwo. Taki model spo┼éecznej gospodarki rynkowej, wprowadzano w Niemczech po II wojnie ┼Ťwiatowej. Neoliberalni ekonomi┼Ťci ze szko┼éy w Chicago, w tym Gary Becker, tw├│rca teorii dyskryminacji i nowej ekonomiki gospodarstwa domowego zastosowali model rynku i koncepcje z ekonomii neoklasycznej jako narz─Ödzia do analizy i zarz─ůdzania obszarami, kt├│re uprzednio uznawano jako funkcjonuj─ůce poza rynkiem, jak rodzina, gospodarstwo domowe, administracja publiczna, prawodawstwo, edukacja (zob. marketyzacja i nowe publiczne zarz─ůdzanie). Michel Foucault w wyk┼éadach z 1979 roku na temat genealogii liberalizmu nazwa┼é proces wdra┼╝ania rynku jako permanentny trybuna┼é ekonomiczny, kt├│ry wymaga nieustannego dostosowania i przeobra┼╝ania instytucji spo┼éecznej, jednostek i grup ludzi zgodnie z idea┼éem rynkowym.

    Krytyka idealnego modelu: doskonale konkurencyjne rynki nie istniej─ů w rzeczywisto┼Ťci. Ceny nie s─ů w stanie odzwierciedli─ç rzeczywistej warto┼Ťci wszystkich rodzaj├│w d├│br dla ludzi. Rynki nie mog─ů funkcjonowa─ç bez (bezp┼éatnego) wk┼éady pracy g┼é├│wnie kobiet w reprodukcj─Ö ludzi, a tak┼╝e bez wykorzystania zasob├│w przyrody (nieodp┼éatnie, bo dora┼║na warto┼Ť─ç rynkowa nie odzwierciedla koszt├│w bezpowrotnie zniszczonego ┼Ťrodowiska, albo przy przerzucaniu koszt├│w na obecne i nast─Öpne pokolenia). Decyzje nie s─ů podejmowane na zasadzie racjonalnego wyboru i idealnego dost─Öpu do informacji, ale tak┼╝e przy pewnym zakresie niepewno┼Ťci i niemo┼╝liwo┼Ťci okre┼Ťlenia wszystkich skutk├│w. Ludzie kieruj─ů si─Ö skal─ů warto┼Ťci i altruizmem, czy dobrem wsp├│lnym, a nie tylko w┼éasnym interesem i maksymalizacj─ů u┼╝yteczno┼Ťci. (Podkre┼Ťla┼é to swego czasu ju┼╝ Adam Smith.) Perwazyjna reklama mobilizuje emocje i wprz─Öga ludzi do maksymalizacji zysk├│w. Funkcjonowanie rynk├│w zale┼╝y od instytucji spo┼éecznych (norm kulturowych, prawa, wiedzy, form organizacji). Mechanizm rynkowy nie pochodzi od Boga, nie wywodzi si─Ö z prawa naturalnego, ani nie jest analogiczny z prawami fizyki. Rynki i wiedza ekonomiczna s─ů konstruowane historycznie i spo┼éecznie (przez ludzi). W feministycznej krytyce, z racji na ekonomiczny redukcjonizm neoklasycznej ekonomii i dogmatyczne wdra┼╝anie idea┼éu rynkowego zaawansowany liberalizm (neoliberalizm) okre┼Ťlany jest jako fundamentalizm rynkowy. Dobra wsp├│lne i tzw. sektory spo┼éeczne nie powinny by─ç ujmowane jako formy rynkowe.


    Doskonała konkurencja
    - opis idealnej struktury rynku w ekonomii neoklasycznej. Model zak┼éada: (i) du┼╝─ů liczb─Ö sprzedawc├│w i kupc├│w na rynku, z kt├│rych ┼╝aden nie ma mo┼╝liwo┼Ť─ç wp┼éywania na ceny (ii) doskona┼éy i jednakowy dla wszystkich dost─Öp do informacji o cechach produktu i cenach (iii) nie ma barier ograniczaj─ůcych dost─Öp do rynku. Firmy i konsumenci s─ů doskonale mobilni, tzn. ka┼╝dy mo┼╝e w ka┼╝dej chwili wej┼Ť─ç b─ůd┼║ wyj┼Ť─ç z rynku, a wk┼éady do produkcji mog─ů by─ç substytuowane bez dodatkowych koszt├│w. (iv) wszystkie firmy w danym sektorze produkuj─ů identyczne produkty, tote┼╝ konsument kieruje si─Ö tylko cen─ů produktu. Opr├│cz doskona┼éej konkurencji inne opisy struktury rynku w ekonomii neoklasycznej to monopol i niedoskonale konkurencyjne rynki. Doskona┼éa konkurencyjna r├│wnowaga pozwala osi─ůgn─ů─ç stan Pareto optymalno┼Ťci (tzn. idealny stan na rynku, kiedy jeden podmiot nie mo┼╝e zwi─Ökszy─ç produkcji jednego towaru czy w┼éasnej u┼╝yteczno┼Ťci bez zmniejszenia produkcji innego towaru, czy przy zmniejszeniu u┼╝yteczno┼Ťci innego podmiotu - zob. Pareto optymalno┼Ť─ç).


    Efektywno┼Ť─ç - optymalna alokacja


    Efektywno┼Ť─ç najcz─Ö┼Ťciej rozumiana jest jako relacja pomi─Ödzy nak┼éadem rzadkich zasob├│w a wynikiem procesu produkcyjnego, czyli ilo┼Ťci─ů produkt├│w i us┼éug, kt├│re uda┼éo si─Ö wyprodukowa─ç przy u┼╝yciu tych nak┼éad├│w. Efektywno┼Ť─ç ekonomiczna mierzona jest pomocy koszt├│w. Kryterium efektywno┼Ťci s┼éu┼╝y do oceny tego, jak dobrze rynek alokuje rzadkie zasoby. Alokacja ta jest tym lepsza, im koszty produkcji s─ů mniejsze. Efektywno┼Ť─ç mo┼╝na r├│wnie┼╝ odnosi─ç do gospodarstwa domowego i w tym wypadku chodzi o maksymalizacj─Ö przyjemno┼Ťci, czyli u┼╝yteczno┼Ťci.

    Wilfred Pareto (1906) stworzy┼é definicj─Ö efektywno┼Ťci ekonomicznej wyra┼╝on─ů w matematycznej formule pozwalaj─ůcej ustali─ç optymalno┼Ť─ç w alokacji ┼Ťrodk├│w. Punktem wyj┼Ťcia do jego modelu by┼éo kilka za┼éo┼╝e┼ä warunk├│w, jakie musz─ů by─ç spe┼énione, aby optymalna alokacja zasob├│w zosta┼éa osi─ůgni─Öta. Jednym z nich (tzw optimum Pareto) by┼éo teoretyczne za┼éo┼╝enie i┼╝ ekonomiczna efektywno┼Ť─ç zostaje osi─ůgni─Öta, je┼Ťli alokacja korzy┼Ťci dla jednego podmiotu nie zmniejsza korzy┼Ťci innego podmiotu. (Pareto za┼éo┼╝y┼é stan idealny. Takie za┼éo┼╝enie daleko odbiega od rzeczywisto┼Ťci rynkowej.)

    Definicja Pareto zak┼éada, ┼╝e gospodaruj─ůce podmioty oraz konkurencja na rynku samo-ograniczaj─ů i optymalizuj─ů maksymalizacj─Ö indywidualnych korzy┼Ťci. Tak wi─Öc konkurencyjne rynki maksymalizuj─ů dobrobyt ca┼éego spo┼éecze┼ästwa. To naukowe kryterium ekonomicznej efektywno┼Ťci jest wyra┼╝one w matematycznej formule, kt├│ra opiera si─Ö na przyj─Ötych za┼éo┼╝eniach, a nie poprzez badania empiryczne.

    Definicja efektywno┼Ťci Pareto zosta┼éa zmodyfikowana przez dw├│ch innych ekonomist├│w, Nicholasa Kaldora i Johna Richarda Hicksa, gdzie parametry efektywno┼Ťci s─ů zrelaksowane i w gr─Ö wchodzi rekompensata dla os├│b poszkodowanych. (Na przyk┼éad kompensat─ů za ┼Ťmier─ç dziecka jest zwrot poniesionych koszt├│w jego pogrzebu. Jako rekompmensat─Ö za zniszczenie Doliny Rozpudy proponowane jest zalesianie w innych miejscach). Na tym podej┼Ťciu opieraj─ů si─Ö analizy koszt├│w i korzy┼Ťci (cost benefit analysis), gdzie wa┼╝one s─ů sekwencje i/b─ůd┼║ totalne koszty i totalne straty.

    Efektywno┼Ť─ç i kryterium dobrobytu.

    Zasada ekonomicznej efektywno┼Ťci sta┼éa si─Ö naukowym kryterium dobrobytu ekonomicznego i da┼éa podstawy dla nowej ekonomii dobrobytu (new welfare economics), w odr├│┼╝nieniu od 'starej' ekonomii materialnego dobrobytu opartej na por├│wnaniu dobrobytu jednostek, gdzie mierzono i por├│wnywano zabezpieczenie potrzeb, zdrowie, etc. i gdzie chodzi┼éo o wzrost z redystrybucj─ů (Arthur Pigou, 1930). W ekonomii neoklasycznej motorem dobrobytu jest „egoizm” i nieograniczone, ci─ůgle nowe pragnienia podmiot├│w konkuruj─ůcych na rynku i za┼éo┼╝enie i┼╝ rynek zmierza w kierunku doskona┼éej r├│wnowagi, a wi─Öc na d┼éu┼╝sz─ů met─Ö wszyscy zyskaj─ů. Tak uj─Öty dobrobyt mierzony jest strumieniem pieni─ůdza.

    Ekonomi┼Ťci neoklasyczni przyznaj─ů, ┼╝e takie kryterium optymalno┼Ťci zale┼╝y od wcze┼Ťniejszej dystrybucji ┼Ťrodk├│w. Je┼Ťli jest nier├│wna, to nier├│wno┼Ťci mog─ů si─Ö pog┼é─Öbia─ç. Tote┼╝ cz─Östo pada z ich strony (kosmetyczne) sformu┼éowanie, ┼╝e mo┼╝na po┼Ťwi─Öci─ç 'troch─Ö' efektywno┼Ťci dla r├│wno┼Ťci. Nie jest brana pod uwag─Ö sytuacja, kiedy optymalno┼Ťci wed┼éug Pareto towarzyszy nieoptymalno┼Ť─ç spo┼éeczna, czyli bardzo znaczne zr├│┼╝nicowanie dochod├│w i brak ekonomicznych podstaw do ┼╝ycia licznych grup ludzki, za co now─ů ekonomi─Ö dobrobytu krytykowa┼é Amartya Sen. Z punktu widzenia zarz─ůdzania bud┼╝etem pa┼ästwa, efektywna mo┼╝e by─ç redukcja wydatk├│w publicznych na przyk┼éad na opiek─Ö nad starszymi osobami czy inwalidami. Z tym, ┼╝e wi─Öksze koszty ponosz─ů w├│wczas gospodarstwa domowe, a szczeg├│lnie kobiety kt├│re zgodnie z tradycyjnym podzia┼éem czasu i pracy s─ů odpowiedzialne za opiek─Ö nad dzie─çmi, chorymi i starszymi cz┼éonkami rodziny. Drucilla Barker (1995). Tu nale┼╝y doda─ç, ┼╝e o ile wewn─ůtrz rynku jako systemu moderowanej monetarnie wymiany funkcjonuje zasada rzadko┼Ťci zasob├│w, to poza rynkiem, np. czas kobiet czy zasoby przyrody traktowane s─ů jako niesko┼äczenie elastyczne, nie ma dla nich ceny, a wiec nie ma granic ich wykorzystania.

    Wydajno┼Ť─ç

    Wydajno┼Ť─ç odnosi si─Ö do mierzonej relacji mi─Ödzy wk┼éadem a rezultatem. Ekonomi┼Ťci u┼╝ywaj─ů poj─Öcia wydajno┼Ťci jako narz─Ödzia do zmierzenia nak┼éad├│w (input), tj. ile jednostek pracy czy kapita┼éu zosta┼éo u┼╝yte do wytworzenia produktu ko┼äcowego (output). Wydajno┼Ť─ç jest mierzona ilo┼Ťciowo. Wzrost og├│lnej wydajno┼Ťci czynnik├│w produkcji ( kapita┼éu, pracy) zale┼╝y tak┼╝e od organizacji pracy czy nowych technologii 'Spo┼éeczna' wydajno┼Ť─ç pracy to PKB wytwarzany przez jedn─ů pracuj─ůc─ů (p┼éatna praca w gospodarce - sic!) osob─Ö. Mierzona jest tak┼╝e wydajno┼Ť─ç pracy - stawka za godzin─Ö w relacji do produktu firmy, sektora b─ůd┼║ gospodarki. Paradoksalnie, z takich za┼éo┼╝e┼ä mierzenia wydajno┼Ťci pracy wynika, i┼╝ im wi─Öksza produkcja, a ni┼╝sze p┼éace, tym wi─Öksza wydajno┼Ť─ç...

    Ekonomi┼Ťci zak┼éadaj─ů, i┼╝ wydajno┼Ť─ç jest neutralna pod wzgl─Ödem p┼éci. Podobnie jak z krytyk─ů efektywno┼Ťci to co jest wydajne z ekonomicznego punktu widzenia, mo┼╝e by─ç ‘niewydajne’ ze spo┼éecznego punktu widzenia. Mo┼╝na wr─Öcz powiedzie─ç, i┼╝ im wi─Öcej wydajno┼Ťci, tym wi─Öksza presja na gospodark─Ö opieku┼äcz─ů. Koszty pracy reprodukcyjnej, czy zu┼╝ycie zasob├│w i funkcji regeneracyjnych ┼Ťrodowiska nie s─ů brane pod uwag─Ö, poniewa┼╝ s─ů niewidoczne czy eksternalizowane (poza neoklasyczny model rynku) albo miernik monetarny wypacza ich znaczenie dla konkretnych os├│b czy spo┼éecze┼ästwa. Feministyczne ekonomistki postuluj─ů wi─Öc, aby zrewidowa─ç i poszerzy─ç poj─Öcia wk┼éadu i produktu, oraz kwestionuj─ů, czy wszystko mo┼╝na zmierzy─ç monetarnie Ellie Perkins (2001).

    Kobiety uczestnicz─ůc w sektorze formalnym i nieformalnym w podw├│jny spos├│b przyczyniaj─ů si─Ö do wzrostu produkcji w gospodarce. W przypadku ich nieodp┼éatnej pracy najcz─Ö┼Ťciej wykonywanej w domu, ich produktywno┼Ť─ç nie jest w og├│lne brana pod uwag─Ö. Lecz r├│wnie┼╝ i w przypadku obecno┼Ťci kobiet na tradycyjnym rynku pracy, cz─Östo sugeruje si─Ö, i┼╝ s─ů one mniej wydajne od m─Ö┼╝czyzn. Liczne badania nie potwierdzaj─ů tak postawionej tezy. Lester Thurow (1980) przytacza dane, i┼╝ spadek produktywno┼Ťci nie wyst─Öpuje bynajmniej w przemys┼éach, gdzie jest najwi─Öksza koncentracja kobiet.

    'Post-fordystyczne' zmiany w zarz─ůdzaniu firm─ů (lean, just in time management, zintegrowane zarz─ůdzanie zyskiem, minutowe rozliczanie aktywno┼Ťci) wi─ů┼╝─ů si─Ö z intensyfikacj─ů w wykorzystaniu ‘zasob├│w ludzkich’, a wi─Öc zwi─Ökszaj─ů si─Ö koszty przenoszone do gospodarki opieku┼äczej. Intensyfikacja pracy, deformalizacja i uelastycznianie zatrudniania, niszczenie lokalnych podstaw do ┼╝ycia, czy praca za wynagrodzenie na i poni┼╝ej granic ub├│stwa zwi─Ökszaj─ů presje na cia┼éa i czas kobiet. W analizie genderowych skutk├│w wzrostu roli inwestycji i przep┼éyw├│w finansowych Irene van Staveren (2002) pisze, ┼╝e buforowa funkcja gospodarki opieku┼äczej jest na wyczerpaniu.

    Chocia┼╝ gospodarstwa domowe o najni┼╝szych dochodach s─ů szczeg├│lnie obarczone kosztami ryzyka utraty pracy i intensyfikacji, deformalizacji i uelastycznienia pracy, to tak┼╝e koszty te ponosz─ů gospodarstwa zamo┼╝ne (np. koszty zabieg├│w maj─ůcych na celu trosk─Ö o utrzymanie sprawnego cia┼éa, kt├│re kosztuj─ů w sensie wydatk├│w pieni─Ö┼╝nych jak i czasu, kt├│ry alternatywnie m├│g┼éby by─ç przeznaczony na wypoczynek). Pojawiaj─ů si─Ö nowe choroby spo┼éeczne, jak wypalenie zawodowe czy mobbing.

    Podsumowuj─ůc, koszty wzrostu wydajno┼Ťci takiej gospodarki s─ů przenoszone na gospodarstwa domowe, a szczeg├│lnie na kobiety. Jakie rozwi─ůzania w tej sytuacji? P┼éaca minimalna na poziomie powy┼╝ej granicy ub├│stwa dla 3-osobowej rodziny; podstawowy doch├│d gwarantowany; a tak┼╝e obrona i wdra┼╝ania praw pracowniczych i regulacje prawne maj─ůce na celu sprawiedliwy podzia┼é p┼éatnej i bezp┼éatnej pracy.


    Rynek pracy

    Rynek pracy oznacza mechanizm ekonomicznych transakcji: z jednej strony – najmowanie (anga┼╝owanie) ludzi do pracy, z drugiej za┼Ť – sprzeda┼╝ pracy (zdolno┼Ť─ç do ┼Ťwiadczenia pracy). W ekonomii g┼é├│wnego nurty ‘rynek’ jest konstrukcj─ů my┼Ťlow─ů s┼éu┼╝─ůc─ů do tego, by zobrazowa─ç ustalanie si─Ö r├│wnowagi na rynku. Ekonomi┼Ťci neoklasyczni utrzymuj─ů, i┼╝ rynek pracy rz─ůdzi si─Ö mikroekonomicznymi zasadami optymalizacji, kt├│re prowadz─ů do r├│wnowagi popytu i poda┼╝y. P┼éace i zatrudnienie s─ů determinowane wsp├│lnie przez: kapita┼é rzeczowy firmy, udzia┼é w rynku d├│br (popyt na prac─Ö) oraz inwestycje pracownika w kapita┼é ludzki, jego ch─Ö─ç po┼Ťwi─Öcenia czasu wolnego w zamian za p┼éac─Ö, jego preferencje dotycz─ůce wykonywanego zawodu (poda┼╝ pracy). W takim wypadku p┼éace i r├│┼╝nice pomi─Ödzy nimi odzwierciedlaj─ů produktywno┼Ť─ç pracownika. Elastyczno┼Ť─ç cen zmieniaj─ůcych si─Ö wraz ze zmianami popytu i poda┼╝y przyczynia si─Ö do ustalenia p┼éacy r├│wnowagi (ceny czyszcz─ůcej rynek) oraz najbardziej efektywnej alokacji zasobu pracy pomi─Ödzy konkuruj─ůce z sob─ů cele.

    To podej┼Ťcie zwraca uwag─Ö na mo┼╝liwo┼Ť─ç wyst─ůpienia ‘niesprawiedliwych’ p┼éac. Win─ů za to obarcza zwi─ůzki zawodowe, kt├│re ograniczaj─ů poda┼╝ pracy b─ůd┼║ elastyczno┼Ť─ç p┼éac. Innym wyt┼éumaczeniem jest tzw. dyskryminacja statystyczna. Dyskryminacja taka wyst─Öpuje, gdy pracodawca uwa┼╝a za zbyt kosztowne sprawdzanie produktywno┼Ťci ka┼╝dego nowego pracownika (b─ůd┼║ kandydata na pracownika) i, w zwi─ůzku z tym, wykorzystuje on swoje do┼Ťwiadczenia i wiedz─Ö z niego p┼éyn─ůc─ů, przyjmuj─ůc i┼╝ pracownik ten jest tak produktywny, jak inni nale┼╝─ůcy do tej samej grupy spo┼éecznej. W ten spos├│b determinowana p┼éaca indywidualna mo┼╝e by─ç niesprawiedliwa, lecz ┼Ťrednie p┼éace ca┼éej grupy b─Öd─ů efektywne.
    Neoklasyczne teorie rynku pracy bazuj─ů na indywidualizmie metodologicznym i standardowym za┼éo┼╝eniu o racjonalizacji wybor├│w. Ekonomistki feministyczne podwa┼╝aj─ů oba te za┼éo┼╝enia i podkre┼Ťlaj─ů rol─Ö specjalnych uwarunkowa┼ä spo┼éecznych, cz─Östo zwi─ůzanych z p┼éci─ů, kt├│re decyduj─ů o nabywaniu umiej─Ötno┼Ťci potrzebnych na rynku pracy. Kobiety nabywaj─ů wi─Öc te umiej─Ötno┼Ťci, do kt├│rych zach─Öca je spo┼éecze┼ästwo, a kt├│re nie s─ů wysoko cenione w miejscu zatrudnienia. Dlatego te┼╝ rynki pracy wynagradzaj─ů kobiety, a szczeg├│lnie zdolno┼Ťci tradycyjnie uwa┼╝ane za kobiece, w mniejszym stopniu ni┼╝ m─Ö┼╝czyzn i ich tradycyjne uzdolnienia. W zwi─ůzku z tym neoklasyczne za┼éo┼╝enie, ┼╝e zr├│wnowa┼╝one rynki sprawiedliwie wynagradzaj─ů pracownik├│w zgodnie z ich produktywno┼Ťci─ů kra┼äcow─ů jest w─ůtpliwe.

    Poza neoklasycznymi teoriami rynku pracy ekonomi┼Ťci powo┼éuj─ů si─Ö cz─Östo na segmentacyjn─ů teori─Ö rynku pracy rozwini─Öte przez ekonomi─Ö radykaln─ů (neo-marksistowsk─ů). Istot─ů tej teorii jest fakt podzia┼éu rynku pracy na segmenty, na kt├│rych wyst─Öpuj─ů zr├│┼╝nicowane poziomy wynagrodzenia. Najprostszymi s┼éowami mo┼╝na wyja┼Ťni─ç, ┼╝e rynek pracy podzielony jest na prace lepsze i gorsze. Ponadto podzia┼é ten powoduje wzmocnienie w┼éadzy i zysk├│w klasy kapitalist├│w, jednocze┼Ťnie os┼éabiaj─ůc solidarno┼Ť─ç pracuj─ůcych i obni┼╝aj─ůc p┼éace.
    Ekonomistki feministyczne odnosz─ůc si─Ö do teorii segmentacyjnej rynku pracy zwr├│ci┼éy uwag─Ö, ┼╝e reprezentowane w niej s─ů pogl─ůdy tych pracownik├│w, kt├│rzy nie odczuwaj─ů niekorzy┼Ťci zwi─ůzanych z p┼éci─ů b─ůd┼║ ras─ů. Wskaza┼éy, ┼╝e rynki pracy s─ů segmentowane pod wzgl─Ödem p┼éci. Segmentacja horyzontalna ma miejsce, kiedy kobiety koncentruj─ů si─Ö w nisko p┼éatnych zawodach, a segmentacja wertykalna odnosi si─Ö do koncentracji kobiet na nisko platnych szczeblach hierachii stanowisk. Marksowskie przywi─ůzanie do pracy produkcyjnej przyczynia si─Ö do reprodukcji definicji pracy domowej jako nieprodukcyjnej. Dodatkowo m─Ö┼╝czy┼║ni nale┼╝─ůcy do klasy pracuj─ůcej korzystaj─ů nieodp┼éatnie z kobiecej pracy domowej, zyskuj─ůc w ten spos├│b korzy┼Ťci wynikaj─ůce z podzia┼éu obowi─ůzk├│w ze wzgl─Ödu na p┼ée─ç, kt├│ry wydaje si─Ö wyst─Öpowa─ç bez wzgl─Ödu na klas─Ö spo┼éeczn─ů.

    W domenie rynku pracy dominuj─ůcy obecnie neoliberalny paradygmat zarz─ůdzania opiera si─Ö na ekonomii poda┼╝y. Dost─Öpny w ramach tych teoretycznych za┼éo┼╝e┼ä pakiet polityk odnosi si─Ö do interwencji na poda┼╝ pracy, tj. edukacj─Ö i rozw├│j umiej─Ötno┼Ťci (np. autoprezentacji), informacj─Ö i po┼Ťrednictwo na rynku pracy. Jednocze┼Ťnie, odbywa sie deregulacja rynku pracy, tzn. wprowadzane s─ů zmiany w regulacjach prawnych, kt├│re likwiduj─ů ochron─Ö pracownik├│w i umo┼╝liwiaj─ů informalizacj─Ö i uelastycznienie form zatrudnienia, co przenosi skutki ryzyka biznesowego i wzrastaj─ůcej globalnej konkurencji na pracobiorc├│w. W informalizowanych formach pracy przewa┼╝a zatrudnienia kobiet. O ile zarobki na wy┼╝szych szczablach hierarchii zawodowych, szczeg├│lnie w zarz─ůdzaniu i sektorze finansowym wzrastaj─ů, to jako┼Ť─ç pracy pogarsza sie tak┼╝e pod k─ůtem poziomu zarobk├│w na niskop┼éatnych stanowiskach, co rodzi fenomen tzw. pracuj─ůcych biedak├│w, os├│b kt├│re maj─ů r├│┼╝ne formy pracy, ale zarabiaj─ů poni┼╝ej i na granicy minimum biologicznego. Opieraj─ůc si─Ö na teorii neoklasycznej zak┼éada si─Ö, ┼╝e wzrost gospodarczy i polityka fiskalna zmniejszaj─ůca podatki dla firm automatycznie spowoduje wzrost inwestycji, a zatem wzrost miejsc pracy. Jak wskazuj─ů badania empiryczne te modelowe za┼éo┼╝enia nie znajduj─ů odzwierciedlenia w rzeczywisto┼Ťci. W kraju takim jak Polska restrukturyzacja, odprzemys┼éowienie, nowe technologie, automatyzacja produkcji przyczynia┼éy si─Ö do zmniejszania miejsc pracy. W latach 1992 – 2002 rynek pracy zmniejszy┼é si─Ö, o 2,4 miliona (r├│┼╝nica mi─Ödzy likwidowanymi a nowymi miejscami pracy). W 2006 roku na jedn─ů ofert─Ö pracy przypada┼éo 10.8 os├│b zarejestrowanych bezrobotnych. Polska ma najni┼╝szy w Europie wska┼║nik aktywno┼Ťci zawodowej kobiet. Rynek p┼éatnej i bezp┼éatnej podzielony jest pod katem p┼éci na niekorzy┼Ť─ç kobiet. Nie mniej, postulaty r├│wnego dost─Öpu i nie dyskryminacji na kurcz─ůcym sie rynku pracy powinny towarzyszy─ç postulaty zmiany polityki wobec pracy na rzecz tworzenia nowych miejsc pracy.

    Bezrobocie

    W najcz─Ö┼Ťciej przyjmowanej przez ekonomist├│w definicji do bezrobotnych zalicza si─Ö osoby w wieku produkcyjnym, kt├│re s─ů zdolne i gotowe do podj─Öcia pracy na typowych warunkach wyst─Öpuj─ůcych w gospodarce oraz pozostaj─ů bez pracy, pomimo podj─Öcia poszukiwa┼ä. W literaturze mo┼╝na spotka─ç r├│┼╝ne definicje bezrobocia. W wi─Ökszo┼Ťci tych definicji akcentuje si─Ö trzy istotne cechy charakterystyczne dla zjawiska, a mianowicie, ┼╝e dotyczy ono os├│b:
    pozostaj─ůcych bez pracy,
    poszukuj─ůcych pracy,
    gotowych do niezw┼éocznego podj─Öcia pracy, odpowiadaj─ůcej typowym warunkom (w szczeg├│lno┼Ťci p┼éacowym) istniej─ůcym w gospodarce.
    Nale┼╝y podkre┼Ťli─ç, ┼╝e za bezrobotnych uwa┼╝a si─Ö tych, kt├│rzy spe┼éniaj─ů wszystkie wymienione tu kryteria. Mo┼╝na wi─Öc zdefiniowa─ç bezrobocie jako zjawisko polegaj─ůce na tym, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç ludno┼Ťci w wieku produkcyjnym, zdolnej do podj─Öcia pracy pozostaje bez pracy, pomimo podj─Ötych poszukiwa┼ä.

    W┼Ťr├│d ekonomist├│w istniej─ů zasadnicze rozbie┼╝no┼Ťci pogl─ůd├│w w kwestii przyczyn bezrobocia. Keynesi┼Ťci t┼éumacz─ů je niedostatecznym popytem na dobra i dlatego ten typ bezrobocia okre┼Ťlany jest cz─Östo mianem bezrobocia zwi─ůzanego z niedostatecznym popytem (albo bezrobocia keynesistowskiego), natomiast neoklasycy t┼éumacza je przede wszystkim zbyt wysokimi p┼éacami (takie bezrobocie nazywane jest zazwyczaj bezrobociem klasycznym).

    Poj─Öcia bezrobocia przymusowego i dobrowolnego ilustruj─ů r├│┼╝nice pomi─Ödzy pogl─ůdami ekonomist├│w klasycznych i keynesistowskich. Ci pierwsi stoj─ů na stanowisku, ┼╝e og├│lnie rzecz bior─ůc, jednostki s─ů odpowiedzialne za znalezienie pracy. Podkre┼Ťlaj─ů oni, ┼╝e jednostki zawsze mog─ů znale┼║─ç prac─Ö za jakie┼Ť wynagrodzenie, nawet je┼Ťli jest to tylko sprzedawanie jab┼éek na ulicy. Z pogl─ůdu tego wynika, ┼╝e bezrobocie jest niemo┼╝liwe. Je┼╝eli osoba nie pracuje jest to jej ┼Ťwiadomy wyb├│r; osoba ta po prostu nie szuka┼éa pracy wystarczaj─ůco d┼éugo. Keynesi┼Ťci uwa┼╝aj─ů, ┼╝e spo┼éecze┼ästwo jest winne cz┼éowiekowi prac─Ö zgodn─ů z jego wykszta┼éceniem i do┼Ťwiadczeniem. Ze wzgl─Ödu na te pogl─ůdy ekonomi┼Ťci klasyczni uwa┼╝aj─ů, ┼╝e w gospodarce przewa┼╝a bezrobocie typu frykcyjnego, natomiast keynesi┼Ťci, ┼╝e bezrobocie strukturalne i cykliczne.

    Bezrobocie frykcyjne wyst─Öpuje w zwi─ůzku z nieustannym ruchem ludno┼Ťci, przechodz─ůcej z jednego regionu do innego, z jednej pracy do innej czy te┼╝ z jednej fazy ┼╝ycia do innej. Ze wzgl─Ödu na to, ┼╝e tacy „frykcyjni” bezrobotni cz─Östo si─Ö przenosz─ů z jednego miejsca pracy do innego lub te┼╝ poszukuj─ů pracy lepszej ni┼╝ dot─ůd, cz─Östo uwa┼╝a si─Ö, ┼╝e s─ů to bezrobotni „dobrowolni”. Bezrobocie frykcyjne jest naturalnym zjawiskiem ka┼╝dej gospodarki, jest wi─Öc nieuniknione i spo┼éecznie akceptowane. Ma ono charakter kr├│tkookresowy, czas poszukiwania pracy nie przekracza trzech miesi─Öcy.

    Bezrobocie strukturalne wyst─Öpuje wtedy, kiedy istnieje niedopasowanie poda┼╝y pracownik├│w i popytu na nich. Niedopasowania takie mog─ů si─Ö zdarzy─ç, gdy popyt na prac─Ö jednego typu ro┼Ťnie, a r├│wnocze┼Ťnie spada popyt na prac─Ö innego typu, poda┼╝ za┼Ť nie dostosowuje si─Ö do┼Ť─ç szybko. Dlatego cz─Östo widzimy brak r├│wnowagi w przekroju poszczeg├│lnych zawod├│w lub region├│w wyst─Öpuj─ůcy wtedy, gdy niekt├│re dzia┼éy gospodarki rozwijaj─ů si─Ö szybciej ni┼╝ inne. Bezrobocie cykliczne (koniunkturalne) wyst─Öpuje wtedy, kiedy ┼é─ůczny popyt na prac─Ö jest niski (nie za┼Ť dlatego, ┼╝e popyt na prac─Ö obni┼╝a si─Ö w niekt├│rych odr─Öbnych dziedzinach czy miejscowo┼Ťciach, jak regiony g├│rnicze).

    Zjawisko bezrobocia wywo┼éuje szereg ujemnych konsekwencji spo┼éecznych i ekonomicznych, kt├│re dotycz─ů zar├│wno poszczeg├│lnych bezrobotnych, jak i spo┼éecze┼ästwa jako ca┼éo┼Ťci. Mikroekonomiczne skutki bezrobocia polegaj─ů na pogorszeniu si─Ö sytuacji materialnej bezrobotnych i ich rodzin w rezultacie pozostawania bez pracy. Mo┼╝na je mierzy─ç w kategoriach utraconych przez jednostk─Ö dochod├│w w okresie bezczynno┼Ťci zawodowej. Stosowane programy pomocy materialnej dla bezrobotnych (g┼é├│wnie zasi┼éki dla bezrobotnych) maj─ů ograniczony charakter i nie rozwi─ůzuj─ů problemu degradacji ekonomicznej os├│b pozbawionych pracy. Otrzymywane przez jednostk─Ö dochody w okresie bezrobocia s─ů bowiem zazwyczaj znacznie ni┼╝sze od dochodu, jaki otrzyma┼éaby ona w przypadku zatrudnienia.

    W przypadku konsekwencji makroekonomicznych najwa┼╝niejszym wydaje si─Ö utracenie potencjalnej produkcji zwi─ůzane z niezatrunieniem istniej─ůcych czynnik├│w produkcji. Zgodnie z prawem Okuna1, okresy, w kt├│rych poziom bezrobocia jest wysoki, to okresy, w kt├│rych faktyczny poziom PNB spada poni┼╝ej jego poziomu potencjalnego. A zatem wysokiemu poziomowi bezrobocia towarzyszy wysoki poziom produktu, kt├│rego wytworzenia zaniechano.

    Bez wzgl─Ödu na to, jak wysokie s─ů ekonomiczne koszty bezrobocia, rachunek strat w dolarach czy w z┼éot├│wkach nie odzwierciedla w┼éa┼Ťciwie i w pe┼éni szk├│d ludzkich, spo┼éecznych i psychicznych, jakie nios─ů ze sob─ů okresy trwale utrzymuj─ůcego si─Ö bezrobocia przymusowego. Z nowszych bada┼ä wynika, ┼╝e bezrobocie prowadzi do deterioracji zdrowia zar├│wno psychicznego, jak i fizycznego: do wy┼╝szego poziomu zachorowa┼ä na choroby serca, przypadk├│w alkoholizmu, samob├│jstw. Jeden z najwa┼╝niejszych badaczy tego przedmiotu, dr M. Harvey Brenner, szacuje, ┼╝e utrzymuj─ůcy si─Ö w ci─ůgu sze┼Ťciu lat wzrost stopy bezrobocia o jeden procent prowadzi┼éby do liczby przedwczesnych zgon├│w wynosz─ůcej 37 000.

    Nie wszyscy jednak ekonomi┼Ťci przywi─ůzuj─ů wag─Ö do negatywnych konsekwencji bezrobocia. Milton Friedman i Edmund S. Phelps rozwin─Öli koncepcj─Ö naturalnej stopy bezrobocia, przy kt├│rej rynki pracy i rynki produkt├│w znajduj─ů si─Ö w r├│wnowadze. Przy stopie naturalnej inflacja cen i p┼éac jest stabilna; nie wyst─Öpuj─ů tendencje wskazuj─ůce b─ůd┼║ to na przyspieszenie, b─ůd┼║ to na spadek inflacji. We wsp├│┼éczesnej gospodarce nastawionej na zapobieganie wysokiej inflacji, naturalna stopa bezrobocia oznacza ten jej najni┼╝szy poziom, kt├│ry mo┼╝na utrzyma─ç; tym samym wyra┼╝a najwy┼╝szy daj─ůcy si─Ö utrzyma─ç poziom zatrudnienia i odpowiada potencjalnemu poziomowi produktu w danym kraju. Dwie s─ů wa┼╝ne sprawy dotycz─ůce stopy naturalnej, kt├│re trzeba zrozumie─ç. Po pierwsze, stopa naturalna nie jest r├│wna zeru: w gospodarce charakteryzuj─ůcej si─Ö wysokim zatrudnieniem i tak istnieje do┼Ť─ç poka┼║na liczba bezrobotnych. Po drugie, stopa naturalna pozostaje w ┼Ťcis┼éym zwi─ůzku z procesem inflacji.

    Koncepcja naturalnej stopy bezrobocia krytykowana jest przez ekonomistki feministyczne, kt├│re przywi─ůzuj─ů wag─Ö do demograficznego przekroju bezrobotnych. Badania i dane statystyczne wskazuj─ů na to, i┼╝ to kobiety w┼éa┼Ťnie s─ů zdecydowanie cz─Ö┼Ťciej zagro┼╝one bezrobociem oraz jego negatywnymi implikacjami ni┼╝ m─Ö┼╝czy┼║ni. A wi─Öc walka z inflacj─Ö, kt├│ra wed┼éug niekt├│rych wydaje si─Ö by─ç priorytetem powoduje wi─Öcej negatyw├│w w przypadku kobiet ni┼╝ m─Ö┼╝czyzn.

    STOPA BEZROBOCIA WEDŁUG PŁCI .W LATACH 1994 - 2003 na podstawie BAEL
    ┼╣r├│d┼éo: Kobiety i m─Ö┼╝czy┼║ni na rynku pracy – opracowanie GUS. Link

    Jednak szczeg├│lnym zainteresowaniem ekonomistek feministycznych cieszy si─Ö kwestia bezrobocia w kontek┼Ťcie rozwoju gospodarczego. Badania wskazuj─ů na to, i┼╝ kobiety, ze wzgl─Ödu na otrzymywane ni┼╝sze zarobki, stanowi─ů tani─ů si┼é─Ö robocz─ů, szczeg├│lnie w krajach rozwijaj─ůcych si─Ö. Mi─Ödzynarodowa konkurencja bazuje wi─Öc na kobietach jako tanim czynniku produkcji, proponuj─ůc im prac─Ö np. w Obszarach Produkcji Eksportowej. Stanowiska pracy oferowane kobietom s─ů nisko op┼éacane, posiadaj─ů nisk─ů (je┼Ťli jak─ůkolwiek) ochron─Ö socjaln─ů i charakteryzuj─ů si─Ö ma┼é─ů stabilno┼Ťci─ů. Kobiety w takiej sytuacji nie maj─ů mo┼╝liwo┼Ťci awansu ani rozwoju zawodowego. Ponadto kobiety w sytuacji kryzysu gospodarczego jako pierwsze zwalniane s─ů z pracy, przechodz─ůc do sektora nieformalnego. R├│wnie┼╝ i w krajach transformuj─ůcych si─Ö kobiety zagro┼╝one s─ů bezrobociem w wi─Ökszym stopniu ni┼╝ m─Ö┼╝czy┼║ni oraz wypychane s─ů z formalnego rynku pracy, co przyk┼éadowo w Polsce doprowadzi┼éo do gwa┼étownego spadku aktywno┼Ťci ekonomicznej kobiet. Ale i kraje rozwini─Öte nie s─ů wolne od niekorzystnego traktowania kobiecej si┼éy roboczej. Odprzemys┼éawianie doprowadzi┼éo do masowego przechodzenia kobiet do sektora us┼éug, czego wynikiem jest gwa┼étowne obni┼╝enie p┼éac w tym sektorze. Pojawiaj─ů si─Ö wi─Öc tzw. prace ┼Ťmieciowe, w kt├│rych nawet praca na pe┼énym etacie nie pozwala godziwie prze┼╝y─ç.


    Polityka makroekonomiczna

    W teorii ekonomicznej polityka makroekonomiczna to zestaw strategii, zasad i regu┼é prowadzonych przez rz─ůd, w celu osi─ůgni─Öcia niskiej inflacji, wysokiego wzrostu gospodarczego, wysokiego zatrudnienia i akceptowalnego poziomu deficytu bilansu p┼éatniczego. Zak┼éada si─Ö, ┼╝e polityka makroekonomiczna stara si─Ö nastraja─ç gospodark─Ö, aby zapewni─ç stabilno┼Ť─ç, kt├│ra prze┼éo┼╝y si─Ö na wzrost produktywno┼Ťci, wzrost gospodarczy i w ten spos├│b na wzrost standard├│w ┼╝ycia mieszka┼äc├│w. Polityki wykorzystywane w polityce makroekonomicznej – fiskalna i monetarna – skonstruowane s─ů w taki spos├│b, aby wp┼éywa─ç na zagregowany popyt i poda┼╝.

    Prowadzenie polityki makroekonomicznej rozpocz─Ö┼éo si─Ö wraz z teori─ů makroekonomii rozwini─Öt─ů przez Johna Maynarda Keynesa. W propozycji rozwini─Ötej przez Keynesa, g┼é├│wnym celem prowadzenia polityki makroekonomicznej jest osi─ůgni─Öcie i utrzymanie pe┼énego zatrudnienia w gospodarce. Og├│lna teoria Keynesa przyczyni┼éa si─Ö do rozpoznania przez rz─ůdy pa┼ästw potrzeby przej─Öcia odpowiedzialno┼Ťci za kontrolowanie poziomu aktywno┼Ťci ekonomicznej. Polityka monetarna i fiskalna, a wi─Öc zmiany w poziomie st├│p procentowych, poziomie przychod├│w i wydatk├│w rz─ůd├│w mia┼éy by─ç wykorzystane w celu osi─ůgni─Öcia pe┼énego zatrudnienia.

    Ekonomia keynesistowska zapocz─ůtkowa┼éa makroekonomi─Ö opart─ů na analizie wielkich agregat├│w ekonomicznych. Odrzuci┼éa teori─Ö doskona┼éej konkurencji, a wraz z ni─ů za┼éo┼╝enie, ┼╝e gospodarka rynkowa funkcjonuje w warunkach og├│lnej r├│wnowagi ekonomicznej przy pe┼énym wykorzystaniu wszystkich czynnik├│w produkcji (tzn. kapita┼éu, ziemi i pracy). Uzna┼éa ona niski stopie┼ä wykorzystania zdolno┼Ťci produkcyjnych, przymusowe bezrobocie i nier├│wny podzia┼é dochod├│w pomi─Ödzy r├│┼╝ne grupy ludno┼Ťci za nieuchronn─ů konieczno┼Ť─ç wynikaj─ůc─ů ze s┼éabn─ůcej skuteczno┼Ťci samoreguluj─ůcych mechanizm├│w rynkowych. Na tej podstawie uzasadni┼éa przekonuj─ůco konieczno┼Ť─ç ingerencji pa┼ästwa w celu zwi─Ökszenia sk┼éonno┼Ťci do inwestowania i do konsumowania i uzna┼éa, ┼╝e dzi─Öki temu mo┼╝liwy b─Ödzie dalszy wzrost produkcji i likwidacja przymusowego bezrobocia.

    Keynesistowskie podej┼Ťcie do polityki makroekonomicznej dominowa┼éo przez 30 lat po II wojnie ┼Ťwiatowej. Ekonomi┼Ťci neoklasyczni zaadoptowali cz─Ö┼Ť─ç teorii Keynesa, szczeg├│lnie dotycz─ůce roli polityki monetarnej i fiskalnej, przy czym uog├│lnili model rynku z mikroekonomii (mechanizm wymiany mi─Ödzy kupuj─ůcymi) na rynek w skali makro, co Samuelson nazwa┼é wielk─ů synteza w ekonomii. We wczesnych latach 80. XX wieku nast─ůpi┼é zwrot polityki ekonomicznej w kierunku neoliberalnym, czy strony poda┼╝owej, do czego przyczyni┼éa si─Ö promocja tzw. konsensusu waszyngto┼äskiego2 oraz polityki prowadzonej przez rz─ůdy Margaret Thatcher i Ronalda Reagana. Polityka neoliberalna wzywa do liberalizacji, deregulacji, prywatyzacji i specjalizacji opartej o przewag─Ö komparatywn─ů.

    Z punktu widzenia teorii neoklasycznej wszyscy uczestnicy rynku zawieraj─ů transakcje dobrowolnie. Gospodarka oparta na takich dobrowolnych kontraktach wg neoklasyk├│w, nie mo┼╝e do┼Ťwiadcza─ç ┼╝adnych d┼éugoterminowych problem├│w. Je┼Ťli tak si─Ö nie dzieje, tzn. pojawiaj─ů si─Ö problemy d┼éugotrwale utrzymuj─ůcych si─Ö deficyt├│w bud┼╝etowych lub bilansu p┼éatniczego, inflacja i bezrobocie, uwa┼╝a si─Ö, ┼╝e problemem jest prowadzenie z┼éej polityki ekonomicznej przez pa┼ästwo. Polityka ta jest definiowana jako interwencja pa┼ästwa w gospodark─Ö, interwencja dokonana nie przez indywidualnych uczestnik├│w rynku, ale pa┼ästwo, a wi─Öc podmiot dzia┼éaj─ůcy w oparciu o przymus, a nie zawieraj─ůcy dobrowolne kontrakty. Skoro niedoskona┼éo┼Ťci rynku s─ů wynikiem interwencji pa┼ästwa jednoznaczn─ů propozycj─ů, maj─ůc─ů na celu uzdrowienie sytuacji jest obci─Öcie agregowanych wydatk├│w publicznych i poda┼╝y pieni─ůdza, w celu ograniczenia zagregowanego popytu, a wi─Öc usuni─Öcie tzw. „zniekszta┼éce┼ä” w informacji ekonomicznej otrzymywanej przez indywidualnych uczestnik├│w rynku.

    Polityka fiskalna prowadzona przez zwolennik├│w neoliberalnej wizji spo┼éecze┼ästwa ma na celu wprowadzenia u┼éatwie┼ä dla kapita┼éu. Je┼Ťli przyk┼éadowo problemem jest nieodpowiedni poziom przyrostu produkcji, recept─ů b─Ödzie w takich warunkach wprowadzenie ulg podatkowych dla kapita┼éu. Jednak g┼é├│wnym mechanizmem wykorzystywanym w celu stabilizacji makrogospodarki jest poda┼╝ pieni─ůdza i stopy procentowe – polityka monetarna. Przyk┼éadem wykorzystania tych instrument├│w jest podniesienie st├│p procentowych w warunkach inflacji, lecz to z kolei mo┼╝e prze┼éo┼╝y─ç si─Ö na zwi─Ökszenie bezrobocie.

    Ekonomistki feministyczne zwracaj─ů uwag─Ö, ┼╝e neoliberalna polityka ekonomiczna wp┼éywa r├│wnie┼╝ na relacje p┼éci. Polityka propaguj─ůca liberalizacj─Ö handlu, obni┼╝enie poziomu ingerencji pa┼ästwa w gospodark─Ö, a wi─Öc i wydatk├│w pa┼ästwowych oraz prywatyzacj─Ö doprowadzi┼éa do zwi─Ökszonej marginalizacji kobiet oraz uczyni┼éa je bardziej bezbronnymi. Od kobiet oczekuje sie, ┼╝e b─Öd─ů wydajnymi, elastycznymi, tanimi pracowniczkami, a jednocze┼Ťnie na kobietach spoczywa obowi─ůzek opieki, a szerzej reprodukcji biologicznej i spo┼éecznej. Ci─Öcia bud┼╝etowe wp┼éywaj─ů na dost─Öpno┼Ť─ç us┼éug takich jak edukacja, opieka zdrowotna, czy inne us┼éugi, z kt├│rych korzystaj─ů wszyscy obywatele, ┼é─ůcznie z najbiedniejszymi. Tym samym koszty spo┼éeczne (koszty reprodukcji, kt├│re wsp├│┼éponosi┼éo pa┼ästwo opieku┼äcze) przenoszone s─ů na gospodarstwa domowe. Prywatyzacja i racjonalizacja produkcji i procesy takie jak restrukturyzacja i ┼é─ůczenie firm, dezindustrializacja (odprzemys┼éowienie) czy automatyzacja produkcji i nowe technologie cz─Östo wi─ů┼╝─ů si─Ö ze wzrostem bezrobocia, czy tzw. pracy ┼Ťmieciowej, za wynagrodzeniem poni┼╝ej granic ub├│stwa. Co za tym idzie, kurcz─ů si─Ö bud┼╝ety domowe, zwi─Ökszaj─ůc ub├│stwo. Ponadto wysoka stopa bezrobocia przyczynia si─Ö do obni┼╝enia znaczenia pracy jako czynnika produkcji zwi─Ökszaj─ůc znaczenia kapita┼éu.

    Dwie podstawowe krytyki neoliberalnej polityki ekonomicznej dotycz─ů po pierwsze spo┼éecznych koszt├│w dostosowania oraz ich wymiaru genderowego, a po drugie zwraca si─Ö uwag─Ö na nieefektywno┼Ť─ç tego typu polityki w d┼éugim okresie czasu. Ekonomistki feministyczne zwracaj─ů uwag─Ö przede wszystkim na nier├│wnomiern─ů dystrybucj─Ö ci─Ö┼╝aru ponoszenia koszt├│w spo┼éecznych przez r├│┼╝ne klasy spo┼éeczne, ale r├│wnie┼╝ przez p┼écie.


    Gospodarstwo domowe

    Gospodarstwo domowe jest jednym z podstawowych podmiot├│w ekonomicznych. Terminem tym okre┼Ťla si─Ö jedn─ů osob─Ö lub grup─Ö ludzi zamieszkuj─ůcych razem, najcz─Ö┼Ťciej po┼é─ůczonych z sob─ů wi─Özami krwi. W neoklasycznej teorii ekonomii gospodarstwo domowe najcz─Ö┼Ťciej rozumiane jest jako jeden z podmiot├│w gospodarczych, podejmuj─ůcy decyzje dotycz─ůce konsumpcji na podstawie w┼éasnych preferencji oraz istniej─ůcych ogranicze┼ä obiektywnych (poziomu dochod├│w, cen).

    Gospodarstwa domowe w swoich decyzjach d─ů┼╝─ů do uzyskania maksymalnej satysfakcji oraz zapewnienie cz┼éonkom gospodarstwa domowego maksymalnej korzy┼Ťci z nabywanych d├│br. Pos┼éuguj─ů si─Ö wi─Öc zasad─ů racjonalnego wyboru. Zak┼éada si─Ö istnienie „┼é─ůcznej” funkcji produkcji oraz wsp├│lno┼Ť─ç pracy, kapita┼éu, d├│br i informacji. Rodzina jest wi─Öc „czarnym pude┼ékiem”, w kt├│rym decyzje o konsumpcji, poda┼╝y pracy i alokacji wewn─ůtrz rodziny podejmowane s─ů w celu osi─ůgni─Öcia najwy┼╝szej mo┼╝liwej „u┼╝yteczno┼Ťci” gospodarstwa domowego jako ca┼éo┼Ťci. Decyzje w gospodarstwie domowym podejmowane s─ů przez „dobrotliwego dyktatora”, jak nazywa si─Ö g┼éow─Ö rodziny. Taka wizja gospodarstwa domowego, jako podmiotu gospodarczego, nie zak┼éada istnienia indywidualnych funkcji celu poszczeg├│lnych cz┼éonk├│w gospodarstwa, lecz wsp├│lne dzia┼éanie cz┼éonk├│w na rzecz wsp├│lnoty, oparte na altruizmie przewa┼╝aj─ůcym w rodzinie. W tak zdefiniowanym gospodarstwie domowym nie ma miejsca na konflikt, czy te┼╝ wyzysk.

    Niemniej konflikt, jak i negocjacje pomi─Ödzy poszczeg├│lnymi cz┼éonkami rodziny istniej─ů i zosta┼éy w┼é─ůczone w tzw. modele kolektywistyczne rodziny. Tutaj gospodarstwa domowe postrzega si─Ö jako wsp├│lnot─Ö podmiot├│w, kt├│re podejmuj─ů indywidualne decyzje dotycz─ůce u┼╝ytkowanych zasob├│w i dochod├│w przez poszczeg├│lnych cz┼éonk├│w. Podstawowym pytaniem wstawianym w tych modelach jest wi─Öc – w jaki spos├│b cz┼éonkowie gospodarstw domowych godz─ů z sob─ů swoje funkcje cel├│w i dochodz─ů do wsp├│lnych decyzji. Podkre┼Ťla si─Ö w nich r├│wnie┼╝ znaczenie konfliktu, kt├│rego podstaw─ů s─ů czynniki strukturalne, kt├│re umiejscawiaj─ů kobiety i dzieci w innych pozycjach spo┼éecznych i ekonomicznych (poza jedynie biologicznymi) ni┼╝ doros┼éych m─Ö┼╝czyzn.

    Feministyczne ekonomistki krytykuj─ů koncepcje rodziny jako firmy; uwidaczniaj─ů wyzysk kobiet w rodzinie (Heidi Hartmann) i zewn─Ötrzne ograniczenie (structures of constraint) w ramach jakich funkcjonuj─ů rodziny oraz kobiety (Nancy Folbre), a tak┼╝e ukazuj─ů sprawczo┼Ť─ç kobiet i ich ‘negocjacje z patriarchatem’ (Denize Kandiyoti). Feministyczne ekonomistki odwo┼éuj─ů si─Ö tak┼╝e do koncepcji Amartyi Sena, kt├│ry ujmuje rodzin─Ö jako pole konfliktu kooperacyjnego (wsp├│┼épraca w produkcji i konflikt w dystrybucji). Feministyczna rewizja tej koncepcji podkre┼Ťla autonomi─Ö i sprawczo┼Ť─ç kobiet (Naila Kabeer) Jednym z filar├│w ekonomii feministycznej jest uwidocznienie nieodp┼éatnej pracy domowej kobiet (Ann Oakley) czy pracy reprodukcyjnej lub opieku┼äczej (Diane Elson), bez kt├│rej nie mo┼╝e funkcjonowa─ç gospodarka monetarna. (zob. p┼éaca nieodp┼éatna i gospodarka opieku┼äcza).

    Praca nieodpłatna i gospodarka opiekuńcza

    W tradycji marksistowskiej istnieje podzia┼é na prac─Ö produktywn─ů (wykonywan─ů na podstawie stosunku pracy) i nieprodukcyjn─ů (wykonywan─ů na rzecz gospodarstwa domowego lub rolniczego). Podzia┼é ten dotyczy r├│wnie┼╝ wynagradzania za wykonywanie tych prac. Praca produktywna wykonywana jest odp┼éatnie, podczas, gdy praca na rzecz gospodarstwa domowego lub rolnego nieodp┼éatnie. Stawia to kobiety, kt├│re wykonuj─ů wi─Ökszo┼Ť─ç prac tzw. nieproduktywnych w niekorzystnej sytuacji. Ogromny zakres czynno┼Ťci wykonywanych przez kobiety w gospodarstwie domowym traktowany jest „naturalny” wynikaj─ůcy z ich r├│l macierzy┼äskich i rodzinnych. Okre┼Ťla si─Ö je na og├│┼é jako obowi─ůzki, a nie jako prac─Ö na rzecz gospodarstwa domowego. Wynik pracy m─Ö┼╝czyzn, czyli cz─Ö┼Ťciej produkty wytworzone w celach wymiany, jest wa┼╝niejszy ni┼╝ produkt wytworzony na cele reprodukcji, czyli wynik pracy kobiet.

    Nieodp┼éatna praca kobiet rzadko bywa postrzegana jako efekt istnienia regu┼é okre┼Ťlaj─ůcych relacje kobiet i m─Ö┼╝czyzn w ┼╝yciu spo┼éecznym, b─ůd┼║ jako aktywno┼Ť─ç, dzi─Öki kt├│rej s─ů zaspokajane potrzeby spo┼éeczne w szeroko rozumianej sferze us┼éug czy wreszcie jako wk┼éad kobiet do warto┼Ťci dochodu narodowego. Prac─Ö tzw. nieprodukcyjn─ů mo┼╝na jednak przeliczy─ç na jednostki pieni─Ö┼╝ne, wyra┼╝aj─ůc w ten spos├│b jej warto┼Ť─ç rynkow─ů. Takich oblicze┼ä dla Polski dokona┼éa Beata Mikuta i stwierdzi┼éa, ┼╝e warto┼Ť─ç pracy domowej jest por├│wnywalna z wielko┼Ťci─ů przeci─Ötnego miesi─Öcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej oraz powi─Öksza ona warto┼Ť─ç dochodu narodowego brutto o oko┼éo 23%. Dane GUS z 2005 r. okre┼Ťlaj─ů warto┼Ť─ç prac wykonywanych przez niepracuj─ůc─ů kobiet─Ö zajmuj─ůc─ů si─Ö domem na ok. 1300 z┼é. Z kolei z danych ONZ wynika, i┼╝ nieop┼éacona praca domowa powi─Öksza PKB r├│┼╝nych kraj├│w ┼Ťrednio o 40%. Mo┼╝na zatem traktowa─ç nieodp┼éatn─ů prac─Ö wykonywan─ů przez kobiety na rzecz gospodarstw domowych, jako dobro publiczne, z kt├│rego korzysta makro-otoczenie w postaci odtworzonej si┼éy roboczej.

    W feministycznej krytyce ekonomii nieodp┼éatna praca domowa kobiet jest tak┼╝e ujmowana jako praca reprodukcyjna czy opieku┼äcza, czyli praca po┼Ťwi─Öcana na podtrzymanie i odtworzenie ┼╝ycia ludzi. Z uwagi na tradycyjny (zob. Ksenofont, Ekonomik) podzia┼é czasu, pracy i r├│l spo┼éecznych wed┼éug p┼éci t─Ö prace wykonuj─ů w przewa┼╝aj─ůcej wi─Ökszo┼Ťci kobiety. Feministyczne ekonomistki, w┼Ťr├│d nich Naila Kabeer, Diane Elson czy Gita Sen podkre┼Ťlaj─ů i┼╝ nie jest to tylko kwestia waloryzacji bezp┼éatnej pracy, ale tak┼╝e kwestia jako┼Ťci ┼╝ycia kobiet. Ekonomistki te uwidaczniaj─ů zwi─ůzek mi─Ödzy polityk─ů spo┼éeczn─ů i ekonomiczn─ů pa┼ästwa a poziomem i jako┼Ťci─ů ┼╝ycia w gospodarstwach domowych. Polityki formu┼éowane na podstawie ekonomii keynesistowskiej lub ekonomii politycznej socjalizmu zak┼éada┼éy podzia┼é koszt├│w pracy reprodukcyjnej mi─Ödzy pa┼ästwo, a gospodarstwa domowe (np. powszechna opieka zdrowotna, ubezpieczenia spo┼éeczne, niskop┼éatna opieka przedszkolna, bezp┼éatna edukacja, niskop┼éatna opieka dla os├│b w starszym wieku, subsydiowane budownictwo mieszkaniowe dla niezamo┼╝nych grup). Natomiast polityki oparte na za┼éo┼╝eniach wywodz─ůcych si─Ö z teorii neoklasycznej ekonomii poda┼╝y, monetaryzmu, czy neoklasycznej ekonomiki gospodarstwa domowego przenosz─ů odpowiedzialno┼Ť─ç za reprodukcj─Ö i podtrzymanie ┼╝ycia ludzi na rodzin─Ö jako jednostk─Ö ekonomiczno-reprodukcyjn─ů. Dla gospodarstw domowych oznacza to zwi─Ökszenie koszt├│w utrzymania rodziny, a konieczna praca albo jest wykonywana bezp┼éatnie w domu, albo potrzeby s─ů zaspokajane w formie towar├│w i us┼éug zakupywanych na rynku. Bior─ůc uwag─Ö, i┼╝ jak wskazuj─ů badania bud┼╝et├│w czasu, za wi─Ökszo┼Ť─ç zaj─Ö─ç zwi─ůzanych z reprodukcj─ů ludzi odpowiedzialne s─ů kobiety, obci─ů┼╝enie takie oznacza pogorszenie ich jako┼Ťci ┼╝ycia, szczeg├│lnie, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç kobiet ┼é─ůczy prac─Ö zarobkow─ů z bezp┼éatn─ů prac─ů domow─ů. Nalezy tu doda─ç, ze tak┼╝e biologiczne uwarunkowania ┼╝ycia kobiet (ci─ů┼╝a i laktakcja) s─ů dodatkowym obci─ů┼╝eniem dla cia┼éa kobiety. Tak┼╝e skutki ub├│stwa, kryzysy finansowe, uelastycznienie form zatrudnienia, czy niestabilno┼Ť─ç zatrudnienia, zmniejszanie transfer├│w spo┼éecznych, czy na przyk┼éad marketyzacja s┼éu┼╝by zdrowia skutkuj─ů wi─Ökszym obci─ů┼╝eniem kobiet. Tote┼╝ na przyk┼éad Irene van Staveren kwestionuje neoklasyczne za┼éo┼╝enie niesko┼äczenie elastycznego czasu pracy kobiet i pisze o buforowej funkcji gospodarki opieku┼äczej i jej wyczerpaniu.

    W ┼Ťlad za uwidocznieniem roli pracy reprodukcyjnej, feministyczne ekonomistki rozwin─Ö┼éy krytyk─Ö modelu rynku w ekonomii neoklasycznej., kt├│ry zak┼éada i┼╝ rynek funkcjonuje jako systemu okr─Ö┼╝nej wymiany towar├│w i pieni─ůdza mi─Ödzy gospodarstwami domowymi a firmami. Feministyczne ekonomistki (podobnie jak ekonomi┼Ťci ekologiczni) podkre┼Ťlaj─ů, i┼╝ (1) model ten zaw─Ö┼╝a rozumienie tego czym jest gospodarka do rynku jako systemu monetarnej wymiany i pomija szerszy obszar aktywno┼Ťci ekonomicznej, w tym rol─Ö pracy na w┼éasne potrzeby (2) pomija rol─Ö gospodarki opieku┼äczej (3) pomija rol─Ö ┼Ťrodowiska przyrodniczego (4) pomija rol─Ö instytucji (formy wiedzy, normy spo┼éeczne, regulacje), kt├│re okre┼Ťlaj─ů i reprodukuj─ů pewne za┼éo┼╝enia o metodach gospodarowania, stosunkach spo┼éecznych, relacjach mi─Ödzy lud┼║mi a przyrod─ů . (Hilkke Pietila. Diane Elson). W sumie, gospodarka rynkowa (monetarna wymiana) w duzym stopniu oparta jest na domowej, opieku┼äczej i bezp┼éatnej pracy kobiet.

    Eksternalizacja koszt├│w spo┼éecznych. W takim modelu rynku dobrobyt spo┼éeczny (social welfare) mo┼╝e by─ç mierzony tylko przep┼éywem pieni─ůdza przez gospodark─Ö. Spo┼éeczne i ekologiczne koszty produkcji i konsumpcji nie s─ů widoczne w obr─Öbie modelu mechanizmu rynkowego. Stanowi─ů tzw czynniki zewn─Ötrzne. Podobnie, praca na w┼éasne potrzeby, praca opieku┼äcza, czy wszystko, co nie podlega monetarnej waloryzacji i wymianie jest wykluczone poza obr─Öb modelu. Problem ten nazywany jest eksternalizacj─ů koszt├│w spo┼éecznych czy ekologicznych (na zewn─ůtrz modelu). Im wi─Öksza wydajno┼Ť─ç pracy czy efektywno┼Ť─ç produkcji (zob. has┼éa wydajno┼Ť─ç i efektywno┼Ť─ç), tym wi─Öksza eksternalizacja koszt├│w reprodukcji ludzi czy koszt├│w ekologicznych do gospodarstw domowych i przysz┼éych pokole┼ä.

    Teoria kapitału ludzkiego.


    Wsp├│┼éautorem teorii kapita┼éu ludzkiego jest neoliberalny ekonomista z Chicago, Gary Becker, wsp├│┼étw├│rca teorii dyskryminacji, oraz nowej ekonomiki gospodarstwa domowego. Zgodnie z t─ů teori─ů jednostka staje si─Ö form─ů kapita┼éu; p┼éaca nie jest wynagrodzeniem za prac─Ö, ale zyskiem z kapita┼éu, jaki jednostka inwestuje w siebie. Na kapita┼é ludzki sk┼éadaj─ů sie w┼éasne umiej─Ötno┼Ťci i wykszta┼écenie, a tak┼╝e psychofizyczne w┼éa┼Ťciwo┼Ťci i genetyczne wyposa┼╝enia. Pracownicy staj─ů si─Ö przedsi─Öbiorcami sami w sobie, konkuruj─ůc z innymi na rynku pracy. Zbiorowa kategoria pracy zostaje zamieniona w rzesz─Ö przedsi─Öbiorczych jednostek. O ile w klasycznej teorii liberalnej rynek i homo oeconomicus stanowili podstaw─Ö spo┼éecze┼ästwa, w kt├│r─ů pa┼ästwo nie powinno ingerowa─ç, neoliberalna teoria sankcjonuje manipulowanie jednostk─ů i spo┼éecze┼ästwem w celu uodpowiedzialniania jednostek za siebie i wytwarzania form rynkowych (zob. marketyzacja). Z tej perspektywy ubezpieczenia spo┼éeczne czy dzielenie si─Ö kosztami reprodukcji, np. przez bezp┼éatne przedszkola czy edukacj─Ö, powszechna opieka zdrowotna staj─ů si─Ö zb─Ödne. Z tych za┼éo┼╝e┼ä wynika mi─Ödzy innymi nowa rola dla kobiet jako matek odpowiedzialnych za urodzenie i wychowanie super-dziecka.

    Nowe publiczne zarz─ůdzanie
    - wykorzystanie teorii racjonalnego wyboru (zob. has┼éo) i mechanizmu rynkowego z ekonomii neoklasycznej, oraz element├│w ekonomii instytucjonalnej do teorii zarz─ůdzania administracj─ů publiczn─ů i tzw. sektorami spo┼éecznymi (ochrona zdrowia, rynek pracy, edukacja, ubezpieczenia spo┼éeczne, kultura). Teoria ujmuje zdrowie czy kultur─Ö jako dobra publiczne i zajmuje si─Ö zasadami organizacji rynku na dobra publiczne. (Zobacz marketyzacja)

    Marketyzacja.
    W ramach neoliberalnego zwrotu w ekonomii, a tak┼╝e w odpowiedzi na krytyk─Ö eksternalizacji koszt├│w spo┼éecznych pojawi┼éy si─Ö nowe postulaty i teorie, kt├│re w┼é─ůczaj─ů dobra publiczne w obr─Öb mechanizmu rynkowego i poddaj─ů je ekonomicznej racjonalno┼Ťci (zob. nowe publiczne zarz─ůdzanie). W prawodawstwie chodzi o zaostrzenie polityki karnej i ustalenie kar na takim poziomie, aby popyt na kary by┼é ni┼╝szy od poda┼╝y przest─Öpstw, zak┼éada sie przy tym, ┼╝e przest─Öpca, jako racjonalna jednostka zaspokoi swoje potrzeby w inny spos├│b; wykluczona jest tak┼╝e idea rehabilitacji. W polityce ochrony ┼Ťrodowiska nast─Öpuje zast─ůpienie regulacji i kar, np. za przekraczanie poziomu dopuszczalnych emisji przez mechanizm rynkowy i tworzenie rynk├│w na handel uprawnieniami na dopuszczalne emisje. Kolejnym przyk┼éadem jest reforma s┼éu┼╝by zdrowia, kt├│ra przeobra┼╝a zdrowie w towar na indywidualn─ů subskrypcje, a zarazem czyni jednostk─Ö odpowiedzialna za koszt ryzyka utraty zdrowia. Chora osoba staje si─Ö klientk─ů firm na rynku us┼éug medycznych. Suma takich rozwi─ůza┼ä prowadzi do powszechnej marketyzacji (rynek jako uniwersalny model spo┼éecznej organizacji). Nie brane s─ů pod uwag─Ö dobra, na kt├│re nie mo┼╝na nada─ç ceny, np. ┼╝ycie. Powszechna marketyzacja jest sprzeczna z perspektyw─ů uniwersalnych praw cz┼éowieka.


    Globalizacja

    Globalizacja jest jednym z najsilniejszych proces├│w wyst─Öpuj─ůcych we wsp├│┼éczesnych spo┼éecze┼ästwach i gospodarce. Globalizacja oddzia┼éuje wielowarstwowo na wszystkie aspekty ┼╝ycia spo┼éecznego. Proces ten cz─Östo rozumiany jest jako zjawisko czysto ekonomiczne polegaj─ůce na wolnym przep┼éywie czynnik├│w produkcji. W praktyce globalnego zarz─ůdzania oznacza to jednak swobodny przep┼éyw kapita┼éu finansowego (nowe inwestycje, inwestycje w akcje i obligacje, spekulacje walutowe) oraz restrykcje w mobilno┼Ťci ludzi i przep┼éywie pracownik├│w. Kontrolowany jest tak┼╝e przep┼éyw nowych technologii przez intelektualne prawa w┼éasno┼Ťci. Globalizacja produkcji (globalne ┼éa┼äcuchy produkcji) wi─ů┼╝e si─Ö z relokacja fabryk do kraj├│w, gdzie jest ta┼äsza si┼éa robocza i nowe rynki zbytu, przy utrzymaniu zcentralizowanej kontroli nad zarz─ůdzaniem produkcj─ů i sprzeda┼╝─ů oraz prawami w┼éasno┼Ťci, i akcjami firmy (zarz─ůdzanie zyskiem) w zarz─ůdach firm ponadnarodowych. Wzrost znaczenia sektora finansowego i zarz─ůdzania prowadzi do zwi─Ökszenia poziomu dochod├│w w tych sektorach zlokalizowanych w tzw globalnych miastach (o┼Ťrodkach umiejscowienia globalizacji, jak pisze Saskia Saassens), przy jednoczesnym obni┼╝eniu dochod├│w z pracy w innych sektorach gospodarki. W tym aspekcie proces ten prowadzi, mi─Ödzy innymi, do zwi─Ökszenia polaryzacji spo┼éecze┼ästw. Polaryzacja ta dotyczy zar├│wno kraj├│w (bogata P├│┼énoc – biedne Po┼éudnie), jak i spo┼éecze┼ästw narodowych. Mo┼╝na wyodr─Öbni─ç grupy spo┼éeczne silnie odczuwaj─ůce negatywne efekty globalizacji. W┼Ťr├│d nich najliczniejsz─ů stanowi─ů kobiety. Jednak┼╝e proces globalizacji jest czym┼Ť wi─Öcej ni┼╝ zjawiskiem czysto ekonomicznym. Globalizacja mo┼╝e by─ç r├│wnie┼╝ rozumiana jako ujednolicania spo┼éecze┼ästw, co r├│wnie┼╝ ma istotny wp┼éyw na ┼╝ycie kobiet na ca┼éym ┼Ťwiecie.

    Udzia┼é w procesach globalizacji poszczeg├│lnych kraj├│w, czy grup spo┼éecznych jest nier├│wny. Wiod─ůc─ů pozycj─Ö zajmuj─ů kraje rozwini─Öte, kt├│re maj─ů zasoby i zdolno┼Ťci szybkiego dostosowania si─Ö do wyzwa┼ä globalizacji. Globalizacja tworzy niespotykane wcze┼Ťniej mo┼╝liwo┼Ťci dla niekt├│rych kraj├│w i grup spo┼éecznych. Natomiast ci, co pozostaj─ů poza g┼é├│wnymi trendami rozwojowymi, ulegaj─ů marginalizacji. Prowadzi ona do polaryzacji zar├│wno wewn─ůtrz kraju, jak i mi─Ödzy krajami. Korzy┼Ťci z globalizacji w r├│┼╝nym stopniu dotycz─ů okre┼Ťlonych zawod├│w, os├│b o r├│┼╝nych kwalifikacjach czy poziomie wykszta┼écenia. Raport UNICEF z 2000 roku okre┼Ťla zaistnia┼é─ů sytuacj─Ö jako nieog┼éoszon─ů wojn─Ö przeciwko kobietom, m┼éodzie┼╝y i dzieciom.

    Kobiety ┼╝yj─ůce w krajach rozwijaj─ůcych i transformuj─ůcych si─Ö zas┼éuguj─ů na szczeg├│ln─ů uwag─Ö, gdy┼╝ stoj─ů one w obliczu problem├│w i wyzwa┼ä spowodowanych niezwykle niskim poziomem dochod├│w, typowym dla tych kraj├│w. Ponad trzy czwarte populacji ┼Ťwiatowej ┼╝yje w tych krajach, a utrzymuje si─Ö ona za oko┼éo 15 procent ┼Ťwiatowych dochod├│w. Dla por├│wnania mo┼╝na przedstawi─ç, ┼╝e 20 procent kraj├│w najbogatszych utrzymuje si─Ö za 85 procent tych dochod├│w. Dlatego te┼╝ mo┼╝na og├│lnie stwierdzi─ç, ┼╝e kraje rozwijaj─ůce si─Ö charakteryzuj─ů si─Ö niezwykle niskim poziomem stopy ┼╝yciowej, wysok─ů ┼Ťmiertelno┼Ťci─ů niemowl─ůt, kr├│tk─ů ┼Ťredni─ů ┼╝ycia i wysokim procentem analfabetyzmu. Tak wi─Öc znaczna cz─Ö┼Ť─ç obywateli kraj├│w rozwijaj─ůcych si─Ö ┼╝yj─ů w niezwykle trudnych warunkach. Tak┼╝e w krajach P├│┼énocy dochody uleg┼éy polaryzacji. Nowe nisko p┼éatne i zdeformalizowane formy zatrudnienia, g┼é├│wnie w sektorze us┼éug, czy te┼╝ brak pracy w rejonach dotkni─Ötych odprzemys┼éowieniem przyczyni┼é si─Ö do wzrostu liczby ludno┼Ťci ┼╝yj─ůcej w ub├│stwie w tzw. krajach rozwini─Ötych. Jednak┼╝e w szczeg├│lno┼Ťci to na kobietach ci─ů┼╝y nieproporcjonalne wi─Öksze pi─Ötno problem├│w gospodarczych i spo┼éecznej deprecjacji.

    Okres wzmo┼╝onej globalizacji jest kojarzony tak┼╝e z powa┼╝nymi kosztami, jakie liberalizacja handlu wywar┼éa na kobiety. W wielu krajach rozwijaj─ůcych si─Ö, np. w Afryce Zachodniej, gdzie tradycyjne produkty rolne s─ů dostarczane przez kobiety, kt├│re nie s─ů w stanie rywalizowa─ç z dobrami importowanymi, kt├│re wkraczaj─ů na rynki po ograniczeniu barier handlowych. Rezultatem tego jest r├│wnie┼╝ obni┼╝enie zabezpieczenia ┼╝ywno┼Ťciowego.

    Guy Standing, ekonomista Mi─Ödzynarodowej Organizacji Pracy zwr├│ci┼é uwag─Ö, ┼╝e globalizacja wi─ů┼╝e sie z feminizacj─ů zatrudnienia. Ekspansja Obszar├│w Produkcji Eksportowej (Export Processing Zones – EPZs), produkcji odzie┼╝y i materia┼é├│w, oraz przemys┼éu lekkiego czy elektronicznego, czy nowej formy tzw. call centers czy outsourcingu pracy administracyjnej w krajach rozwijaj─ůcych si─Ö w ostatnich dekadach oparta by┼éa na pracy kobiet, kt├│ra jest niezwykle nisko p┼éatna, odbywa si─Ö w nieakceptowanie z┼éych warunkach, bez ochrony ani prawa do organizowania si─Ö w zwi─ůzki zawodowe. Przeci─Ötnie 80% pracownik├│w EPZs to kobiety. Ich ┼Ťredni p┼éaca to po┼éowa p┼éacy m─Ö┼╝czyzn zatrudnionych na tych samych warunkach. Niekt├│re kraje u┼╝ywaj─ů tego faktu, by zach─Öci─ç inwestycje zagraniczne, wskazuj─ůc na to, i┼╝ kobiety s─ů nie tylko tanie, ale r├│wnie┼╝ bardziej uleg┼ée i mniej prawdopodobne jest, i┼╝ zorganizuj─ů si─Ö w zwi─ůzek zawodowy. Niekt├│re dobra s─ů wi─Öc wytwarzane w warunkach powa┼╝nego wyzysku, gdy naruszane s─ů fundamentalne standardy pracy raz zwyk┼ée standardy (przyzwoito┼Ťci) praw cz┼éowieka. Ofiarami takiej polityki s─ů g┼é├│wnie kobiety. Jednocze┼Ťnie kobiety, kt├│re osi─ůgaj─ů awans zawodowy, musza funkcjonowa─ç na zasadach podporz─ůdkowania dominuj─ůcym teoriom i regu┼éom zarz─ůdzania.

    Niekt├│rzy ekonomi┼Ťci, g┼éownie wywodz─ůcy si─Ö ze szk├│┼é neoklasycznych, postrzegaj─ů liczne pozytywy wynikaj─ůce z przyspieszonego procesu globalizacji. Podkre┼Ťlaj─ů oni korzy┼Ťci, jakie uczestnicy globalnego rynku uzyskuj─ů z „wolnych” przep┼éyw├│w d├│br i zasob├│w oraz ze zminimalizowania ingerencji pa┼ästwa w gospodark─Ö. Ekonomistki feministyczne, wraz z przedstawicielami innych szk├│┼é ekonomii, krytykuj─ů wsp├│┼éczesny proces globalizacji za przyczynianie si─Ö do narastaj─ůcych nier├│wno┼Ťci dochodowych i klasowych oraz negatywny wp┼éyw na relacje spo┼éeczne oraz ┼Ťrodowisko naturalne. Wed┼éug tego pogl─ůdu ograniczone mo┼╝liwo┼Ťci dzia┼éania pa┼ästwa przyczyniaj─ů si─Ö do wzrostu mo┼╝liwo┼Ťci dzia┼éania i znaczenia spekulant├│w finansowych i korporacji ponadnarodowych.


    Gender Budgets (genderowa analiza bud┼╝etu)


    Bud┼╝et to jeden z najwa┼╝niejszych instrument├│w polityki makroekonomicznej pa┼ästwa, jak i polityki prowadzonej przez samorz─ůdy na ni┼╝szych szczeblach administracji. Z jednej strony bud┼╝et wp┼éywa na poziom dochod├│w i zatrudnienie w kraju, a z drugiej jest odbiciem priorytet├│w polityk├│w. Chocia┼╝ bud┼╝et na pierwszy rzut oka wygl─ůda na neutralny z punktu widzenia p┼éci, to badania empiryczne pokazuj─ů, ┼╝e tak wydatki z bud┼╝etu, jak i sposoby generowania wp┼éyw├│w do bud┼╝etu, maj─ů odmienny wp┼éyw na kobiety i dziewczynki, ni┼╝ na m─Ö┼╝czyzn i ch┼éopc├│w, cz─Östo na niekorzy┼Ť─ç tych pierwszych. Jest to cz─Östo wynikiem spo┼éecznie konstruowanych relacji spo┼éecznych i r├│l, kt├│re odgrywaj─ů kobiety i m─Ö┼╝czy┼║ni w spo┼éecze┼ästwie, podzia┼éu pracy opartego na p┼éci, r├│┼╝nic w mo┼╝liwo┼Ťciach i odpowiedzialno┼Ťci. Wszystko to powoduje, ┼╝e kobiety jako zagregowana grupa tradycyjnie zajmuj─ů nier├│wn─ů pozycj─Ö w spo┼éecze┼ästwie w por├│wnaniu do m─Ö┼╝czyzny, posiadaj─ůc mniejsz─ů w┼éadze ekonomiczn─ů, spo┼éeczn─ů i polityczn─ů. Inicjatywa bud┼╝et├│w genderowych ma na celu analiz─Ö, w jaki spos├│b rz─ůdy generuj─ů przychody i jak wydaj─ů publiczne pieni─ůdze i ich wp┼éywu na zabezpieczenie r├│wno┼Ťci p┼éci.

    Bud┼╝ety narodowe i lokalne s─ů prezentowane na wiele r├│┼╝nych sposob├│w. Pierwsz─ů
    grup─Ö stanowi─ů bud┼╝ety liniowe (g┼é├│wnie stosowane w Polsce), kt├│re dostarczaj─ů informacji na temat ilo┼Ťci pieni─Ödzy wydanych na r├│┼╝ne pozycje, jak i na temat r├│┼╝nych ministerstw, czy agencji rz─ůdowych. W┼Ťr├│d pozycji tych mo┼╝na wymieni─ç np. wydatki na wynagrodzenia, podr├│┼╝e, sprz─Öt, nieruchomo┼Ťci itp. Wydatki administracyjne z kolei to wydatki instytucji odpowiedzialnych za zarz─ůdzanie funduszami. Z tego typu bud┼╝et├│w trudno odczyta─ç informacje dotycz─ůce samych dzia┼éa┼ä op┼éacanych z bud┼╝etu, czy ich wynik├│w. Inn─ů grup─ů s─ů bud┼╝ety zorientowane na program, czy wynik, tzn. takie, kt├│re ┼é─ůcz─ů ilo┼Ť─ç wydatkowanych pieni─Ödzy z wynikiem osi─ůgni─Ötym przez program. Ten spos├│b pozwala na ocen─Ö osi─ůgni─Ö─ç w dochodzeniu do celu.

    Rodzaje narz─Ödzi i sposoby analizy wykorzystywane w inicjatywach bud┼╝et├│w genderowych s─ů r├│wnie┼╝ zr├│┼╝nicowane. Selekcja odpowiednich instrument├│w zale┼╝y od typu prezentacji bud┼╝etu, dost─Öpno┼Ťci informacji, umiej─Ötno┼Ťci i cel├│w os├│b zaanga┼╝owanych w inicjatyw─Ö. Niekt├│re inicjatywy koncentruj─ů si─Ö na metodach uczestnicz─ůcych, inne na analizie danych statystycznych. Jedne inicjatywy skupiaj─ů si─Ö na audycie i ewaluacji przesz┼éych wp┼éyw├│w i wydatk├│w, drugie za┼Ť na oszacowaniu oczekiwanego wp┼éywu planowanych wp┼éyw├│w i wydatk├│w bud┼╝etowych. Celem jednocz─ůcym te wszystkie inicjatywy to doprowadzenie do wi─Ökszej przejrzysto┼Ťci powi─ůzania pomi─Ödzy bud┼╝etem kraju a powszechn─ů nier├│wno┼Ťci─ů p┼éci i po┼é─ůczenie dw├│ch zastaw├│w wiedzy, do tej pory utrzymywanych oddzielnie – zrozumienia finans├│w i us┼éug publicznych oraz ┼Ťwiadomo┼Ťci r├│┼╝nic do┼Ťwiadcze┼ä ┼╝yciowych kobiet i m─Ö┼╝czyzn. Podsumowuj─ůc mo┼╝na zacytowa─ç Diane Elson: „Genderowa analiza bud┼╝etu powinna by─ç zorganizowana w spos├│b, kt├│ry spowoduje, ┼╝e proces tworzenia i wprowadzania w ┼╝ycie bud┼╝etu, b─Ödzie bardziej demokratyczny, oraz odda wi─Öcej g┼éos├│w kobietom”.

    Pe┼éna genderowa analiza bud┼╝etu powinna odnosi─ç si─Ö do zagregowanej makroekonomicznej strategii, jak i do zestawu wydatk├│w i wp┼éyw├│w bud┼╝etowych oraz ich skuteczno┼Ťci, je┼╝eli chodzi o osi─ůganie za┼éo┼╝onego celu. Powinna zawiera─ç ilo┼Ťciow─ů oraz jako┼Ťciow─ů ocen─Ö bud┼╝etu, jak r├│wnie┼╝ wprowadza─ç perspektyw─Ö gender do ca┼éego procesu bud┼╝etowania. Realokacja wp┼éyw├│w i wydatk├│w bud┼╝etowych mo┼╝e okaza─ç si─Ö niezb─Ödna dla promocji r├│wno┼Ťci p┼éci, gdy┼╝ bud┼╝et pisany jest dla obywatela neutralnego p┼éciowo, podczas, gdy tacy nie istniej─ů. Gender budgeting dotyczy wi─Öc badania genderowej dystrybucji wynik├│w wykorzystania bud┼╝etu, a wi─Öc jego wp┼éywu na ekonomiczne i spo┼éeczne mo┼╝liwo┼Ťci kobiet i m─Ö┼╝czyzn.

    Genderowa analiza bud┼╝etu stosowana jest w wielu krajach na ┼Ťwiecie, tak na Po┼éudniu jak i P├│┼énocy ┼Ťwiata. W┼Ťr├│d kraj├│w rozwini─Ötych wymieni─ç mo┼╝na Australi─Ö, Kanad─Ö, Szwajcari─Ö, Stany Zjednoczone, czy wreszcie kraje Unii Europejskiej takie jak Austri─Ö, Francj─Ö, Niemcy, Irlandi─Ö, W┼éochy, Hiszpani─Ö, czy Wielk─ů Brytani─Ö. Bud┼╝ety analizowane s─ů r├│wnie┼╝ pod k─ůtem p┼éci w krajach rozwijaj─ůcych si─Ö w Afryce – Kenia, Ruanda, czy Tanzania, w Azji – Bangladesz, Filipiny, czy Wietnam oraz w Ameryce Po┼éudniowej – Brazylia, Chile, czy El Salvador. Krajem z najd┼éu┼╝sz─ů histori─ů genderowej analizy bud┼╝etu jest Australia, gdzie inicjatywa ta zosta┼éa zapocz─ůtkowana w po┼éowie lat 80. XX wieku. W r├│┼╝nych krajach inicjatywy genderowych bud┼╝et├│w przeprowadzane s─ů w odmienny spos├│b oraz dotycz─ů r├│┼╝nych poziom├│w analizy. Z punktu widzenia makroekonomii najistotniejsze wydaje si─Ö by─ç badania bud┼╝et├│w centralnych. Tego typu analiza przeprowadzana jest w Australii, a w┼Ťr├│d kraj├│w europejskich w Austrii, Belgii, Danii, Francji, Hiszpanii, Irlandii, Niemczech, Szwecji oraz Wielkiej Brytanii.

    Diane Elson wyr├│┼╝nia sze┼Ť─ç instrument├│w, kt├│re mo┼╝na stosowa─ç przy genderowej analizie bud┼╝etu:
    Ocena polityki prowadzonej przez rz─ůd z punktu widzenia relacji p┼éci – przy wykorzystaniu tego narz─Ödzia zadaje si─Ö pytanie dotycz─ůce wp┼éywu prowadzonej polityki oraz realokacji zasob├│w z niej wynikaj─ůcych na zredukowanie nier├│wno┼Ťci p┼éci w danym kraju. Ten instrument wykorzystywany by┼é w Republice Po┼éudniowej Afryki, gdzie z punktu widzenia relacji p┼éci oceniano reform─Ö roln─ů;
    ocena bud┼╝etu z punktu widzenia beneficjent├│w – badanie to polega na ankietowaniu aktualnych lub przysz┼éych beneficjent├│w program├│w publicznych. Pytania dotycz─ů stopnia, w jaki wydatki publiczne przyczyniaj─ů si─Ö do zaspakajania ich potrzeb. Ten instrument wykorzystany zosta┼é w Stanach Zjednoczonych przez Mi─Ödzynarodow─ů Lig─Ö Kobiet na rzecz Pokoju i Wolno┼Ťci (Women’s International League for Peace and Freedom);
    analiza zakresu wp┼éyw├│w i wydatk├│w publicznych pod k─ůtem p┼éci – narz─Ödzie to polega na wyliczeniu kosztu jednostkowego okre┼Ťlonej us┼éugi publicznej i przemno┼╝eniu tych koszt├│w przez ilo┼Ť─ç jednostek wykorzystywanych przez m─Ö┼╝czyzn i por├│wnaniu do ilo┼Ťci jednostek z kt├│rych skorzysta┼éy kobiety. Taka analiza jest niezwykle pomocna przy ocenie dystrybucji wydatk├│w publicznych pomi─Ödzy p┼écie oraz wp┼éywy tzw. neutralnych p┼éciowo ci─Ö─ç bud┼╝etowych na poszczeg├│lne p┼écie. Ten instrument wykorzystany zosta┼é na Sri Lance przy ocenie wp┼éywu deficytu ┼╝ywno┼Ťciowego na najubo┼╝sze gospodarstwa domowe;
    Analiza wp┼éywu bud┼╝etu na bud┼╝ety czasu zdezagregowana ze wzgl─Ödu na p┼ée─ç – jest to badanie powi─ůzania pomi─Ödzy alokacj─ů bud┼╝etu i jej wp┼éywem na spos├│b sp─Ödzania czasu przez cz┼éonk├│w gospodarstw domowych. Zmiany w wydatkach bud┼╝etowych mog─ů bowiem w nier├│wny spos├│b wp┼éyn─ů─ç na kobiety i m─Ö┼╝czyzn, zwi─Ökszaj─ůc, przyk┼éadowo czas po┼Ťwi─Öcany przez te pierwsze na nieodp┼éatn─ů prac─Ö opieku┼äcz─ů. Ten instrument wykorzystany by┼é w Zambii podczas analizy wp┼éywu obni┼╝enia wydatk├│w bud┼╝etowych na opiek─Ö zdrowotn─ů;
    ┼Üredniookresowa ekonomiczna polityka ramowa nacechowana wra┼╝liwo┼Ťci─ů na relacje p┼éci – ostatecznym celem genderowej analizy bud┼╝et├│w rz─ůdowych jest wbudowanie zmiennych okre┼Ťlaj─ůcych relacje p┼éci do modeli, na kt├│rych opiera si─Ö ┼Ťrednioterminowe planowanie wydatk├│w publicznych. Mo┼╝na tego dokona─ç poprzez dezagregacj─Ö zmiennych ze wzgl─Ödu na p┼ée─ç lub poprzez dodanie nowych zmiennych, np. reprezentuj─ůcych nieodp┼éatn─ů prac─Ö opieku┼äcz─ů. Tego typu rozwi─ůzanie zastosowane by┼éo w Republice Po┼éudniowej Afryki;
    Sprawozdanie z bud┼╝etowania pod k─ůtem p┼éci – jest to raport przygotowany przez rz─ůd lub agendy pa┼ästwowe, kt├│ry analizuje bud┼╝et pod k─ůtem jego implikacji dla r├│wno┼Ťci p┼éci. W tym celu w raporcie mo┼╝na wykorzysta─ç wy┼╝ej wymienione instrumenty lub ich kompilacj─Ö.


    S┼üOWNIK wersja poszerzona i edytowana, stycze┼ä 2009 Napisane przez EwaCh dnia March 01 2007 3241 czyta˝ · Drukuj
    Lewicowa Sie─ç Feministyczna
    Rozgwiazda


    KONKURS
    Pami─Ötniki Emigrantki


    Logowanie
    Nazwa u┐ytkownika

    Has│o



    Nie mo┐esz siŕ zalogowaŠ?
    Popro o nowe has│o
    Copyright © 2005
    White_n_Light Theme by: Smokeman
    Powered by PHP-Fusion copyright © 2002 - 2024 by Nick Jones.
    Released as free software without warranties under GNU Affero GPL v3.
    Wygenerowano w sekund: 0.01