MAŁGORZATA MACIEJEWSKA I MARCIN MARSZAŁEK. OBYWATELSTWO I PŁEĆ W NEOLIBERALNYM MIEŚCIE. WARUNKI ŻYCIA MŁODYCH KOBIET W WAŁBRZYCHU. 2010
Niniejszy raport jest opracowaniem wyników badań, dla których impulsem był strajk głodowy matek w kwietniu 2008 w wałbrzyskiej dzielnicy Biały Kamień, po odcięciu przez lokalne władze prądu i wody, w celu wymuszenia pozaprawnymi metodami eksmisji rodzin, które zajmowały tzw. pustostany1. „Strajk matek” nagłośnił problemy kobiet z nisko-dochodowych gospodarstw domowych i doprowadził do ponownego podłączenia rodzinom prądu i wody w mieszkaniach. W ślad za analizą dyskursu wokół strajku, latem 2009 zespól Think Tanku Feministycznego przeprowadził lokalne badania uczestniczące w Wałbrzychu, które były kontynuowane wiosną 2010 roku. Ta praca jest podsumowaniem relacji kobiet i obserwacji zespołu Think Tanku Feministycznego i analizy jaką wspólnie podjęliśmy na warsztatach organizowanych jesienią 2009 we Wrocławiu i wiosną 2010 w Wałbrzychu.
MAGDALENA DĄBROWSKA. NAJLEPSZA SUKA W RASIE. KOBIETY I PSY W KULTURZE. 2011
Ostatnia książka Donny Haraway „When species meet”1 analizuje relacje pomiędzy psami a ludźmi. Haraway otwiera przestrzeń do refleksji na temat możliwości komunikacji oraz tworzenia nie- hierarchicznych, opartych na współpracy i zrozumieniu relacji pomiędzy odmiennymi gatunkami. Opierając się na jej rozważaniach chciałabym się zająć podobnym usytuowaniem kobiet i psów (suk) w kulturze patriarchalnej. Przedmiotem mojej szczegółowej analizy będą wystawy psów rasowych, praktyka kulturowa, którą doskonale można odczytywać przez soczewki genderowe.
MARIA SOLARSKA. RÓWNOŚĆ PŁCI - RZECZYWISTOŚĆ POSTULOWANA CZY STAN OSIĄGNIĘTY? 2011
Rzeczywistość postulowaną od rzeczywistości jako takiej odróżnia to, że pierwsza
z nich jest wyrazem określonego oczekiwania, życzenia wobec tej drugiej. Innymi
słowy, rzeczywistość postulowana nie jest stanem faktycznym, ale życzeniowym
jego obrazem – postulatywność określa stan rzeczy, jaki chciałybyśmy/chcielibyśmy, aby był, a nie jaki jest. Rzeczywistość postulowana może być produktem
dwóch sposobów myślenia: z jednej strony, może być efektem wishfull thinking
– myślenia życzeniowego, które bierze to, co postulowane za to, co rzeczywiste;
z drugiej, może być efektem myślenia rozróżniającego postulowane i rzeczywiste, które jednak, konstatując niezadowolenie ze stanu obecnego, postuluje jego
zmianę na rzecz określonej, pożądanej rzeczywistości. Kwestia równości płci
oscyluje między tymi dwoma rozumieniami rzeczywistości postulowanej.
MONIKA BOBAKO. KONSTRUOWANIE ODMIENNOŚCI KLASOWEJ JAKO URASAWIANIE. PRZYPADEK POLSKI PO 1989 ROKU. 2011
W poniższym tekście chciałabym przyjrzeć się procesowi tworzenia się klas społecznych w Polsce po 1989 roku i pokazać, iż może być on interpretowany jako proces urasowiania grup, które stały się ofiarami kapitalistycznej transformacji. W sposobach definiowania tych grup mamy bowiem jak sądzę do czynienia ze zjawiskiem, które można nazwać rasizmem kulturowym. Polega ono na esencjalizowaniu, reifikowaniu czy też naturalizowaniu przypisywanych danej grupie cech kulturowych w celu uzasadniania określonych relacji władzy. Jest to więc zabieg dyskursywny, który ma jednak jak najbardziej realne, materialne skutki.
ANNA CZERWIŃSKA, ZOFIA ŁAPNIEWSKA I JOANNA PIOTROWSKA. KOBIETY NA ZIELONEJ WYSPIE. KRYZYS W POLSCE Z PERSPEKTYWY GENDER. 2010
Czy rzeczywiście jest tak, że ogólnoświatowy kryzys ekonomiczny „po równo” dotknął wszystkich? Jaki wpływ kryzys w Polsce ma na najuboższych, na tych, którzy nie radzili sobie dobrze
już „przed kryzysem”, na właścicielki małych firm, na pracownice supermarketów, a w końcu na każdego z nas – na nasze emerytury, dostęp do opieki, dostęp do podstawowych dóbr? Czy
kryzys szczególnie dotknął kobiety?
EWA CHARKIEWICZ. KRYZYS OPIEKI I UCISK KOBIET. 2011
Jeśli dźwigasz towary w markecie, analizujesz dane w firmie czy urzędzie, udzielasz kredytu w banku - to pracujesz, bo zarabiasz pieniądze i przyczyniasz się do wzrostu gospodarczego i wzrostu PKB mierzonego przepływem pieniądza przez gospodarkę. Jeśli nakładem własnego ciała rozwijasz i rodzisz dziecko, wychowujesz je, zajmujesz się chorymi czy starszymi członkami rodziny i przyjaciółmi, uprawiasz żywność na własne potrzeby, robisz zakupy, gotujesz czy prowadzisz domowe rachunki, we własnym zakresie reperujesz rower czy ubrania to już nie jest praca. Rynek to mechanizm generacji zysków. Rodzina to domena altruizmu. Głównym czynnikiem różnicującym te dwa rodzaje pracy jest ich waloryzacja przez państwo i rynek. Praca na rzecz podtrzymania zdolności do życia i do świadczenia pracy - to kobiet prywatna sprawa, a de facto służba dla rynku i państwa.
MONIKA BOBAKO. UZNANIE RÓŻNICY - fragmenty książki Demokracja wobec różnicy. (2010) 2011
W toku swoich rozważań starałam się przedstawić i uzasadnić dwie tezy: warunkiem znalezienia odpowiedzi na wyzwanie, jakie współczesnie dla demokracji stanowi różnica, jest sproblematyzowanie samych mechanizmów odpowiedzialnych za powstawanie owej różnicy...Druga teza łączy się ze spostrzeżeniem, iż w samym dążeniu do politycznej artykulacji różnicy nie ma jeszcze nic z konieczności emancypacyjnego.. emancypacyjny potencjał tkwiący w różnicy ma szansę aktualizować się o tyle, o ile będzie wyzwalany w ramach projektu demokratycznego.
ANNA LIPOWSKA-TEUTSCH (red.) W NASZYM IMIENIU (2009) 2011
Przezwyciężanie dyskryminacji i wykorzystanie szansy związanej z różnorodnością wymaga porozumiewania się i współdecydowania. Wiąże się to z odzyskaniem głosu przez osoby dotychczas wykluczone z przestrzeni publicznej. Przestrzeń publiczna jest zagarnięta przez monolog wielkiego biznesu przemawiający do nas reklamami, przez przekrzykujących się przedstawicieli władzy, przez ekspertów definiujących rzeczywistość i wyznaczających granice między tym co własne i co obce, pomiędzy tym co zdrowe a co chore, pomiędzy tymi, którzy są bojownikami, a którzy są terrorystami. Przeciwstawiając się takiemu zawłaszczeniu przestrzeni publicznej Towarzystwo Interwencji Kryzysowej próbuje przywrócić prawo do zabierania głosu "Innych" i zapewnić ich udział w procesach decyzyjnych. Są to procesy nierozłączne.
MARIA SKÓRA. KOBIETY W SPOŁECZEŃSTWIE. SZANSE I ZAGROŻENIA DLA PROCESÓW RÓWNOUPRAWNIENIA PŁCI. 2010.
Celem artykułu jest prześledzenie procesów równouprawnienia płci, jak również szans i zagrożeń jakie niesie ze sobą obrana strategia ich realizacji. Sytuacja kobiet w XX wieku uległa znaczącej metamorfozie. Przemiany w sferach “publicznej” i “prywatnej” nie są jednak równorzędne. Gospodarka prokreacyjna i opiekuńcza stanowią białe plamy we współczesnej ekonomii. Równouprawnienie płci przebiega na drodze dodania kobiet do katalogu odbiorców już istniejących praw, co paradoksalnie reprodukuje ich dysparytetową pozycję. Nie uwzględnia się w dostatecznym stopniu różnic między płciami, skupiając się na równości w rozumieniu statusów, a nie szans. Pytaniem jest czy działać dalej w obrębie zastanego “zmaskulinizowanego” systemu czy tworzyć podwaliny nowego, wrażliwego na kwestie związane z płcią kulturową porządku społecznego.
FEMINISTYCZNY SŁOWNIK POJĘĆ Z EKONOMII. Styczeń 2009 W każdym z tych pojęć tkwią patriarchalne, maskulinistyczne, społeczne uprzedzenia. Zobacz pod: Aktywność ekonomiczna. Bezrobocie. Dobrobyt ekonomiczny. Doskonała konkurencja. Dyskryminacja. Efektywność – optymalna alokacja. Efektywność – kryterium dobrobytu. Ekonomia neoklasyczna. Ekonomia feministyczna. Ekonomia rozwoju. Ekonomia podaży. Eksternalizacja kosztów społecznych. Gender budgets (genderowa analiza budżetu). Globalizacja. Gospodarstwo domowe. Kapitalizm/socjalizm. Keynesizm. Konkurencja, doskonala konkurecja. Marketyzacja (urynkowienie). Neoliberalizm. Nowe publiczne zarządzanie. Mechanizm rynkowy w ekonomii neoklasycznej i idealny, ‘stylizowany’ model rynku. Podatki. Polityka makroekonomiczna. Praca reprodukcyjna i gospodarka opiekuńcza. Rachunki narodowe. Rozwój. Rynek pracy. Rzadkość. Teoria kapitału ludzkiego. Teoria racjonalnego wyboru. Wydajność.
EWA CHARKIEWICZ. MADE IN CHINA, MADE IN POLAND - Wstęp do książki Pun Ngai. Pracownice chińskich fabryk. 2010
Pun Ngai skupia się na młodych robotnicach migrantkach, z którymi pracowała i mieszkała, prowadząc badania na temat warunków pracy w fabryce elektronicznej w Specjalnej Strefie Ekonomicznej Schenzen, w południowych Chinach. W Schenzen 90 proc. zatrudnionych to młode migrantki z wiejskich regionów. Pracują za grosze, 12 godzin na dobę, mają tylko jedną wolną niedzielą w miesiącu. Permanentnie brakuje im snu. Mieszkają w fabrycznych barakach, które przypominają koszary – takie warunki pracy i życia w firmie zakamuflowanej pod nazwą „Meteor” opisuje Pun Ngai. (...) Dużą wartością dodaną tej książki jest to, iż autorka nie ogranicza się do badań lokalnych, etnografii czy studium przypadku, ale pokazuje związki między warunkami pracy i technologiami upodmiotowienia a przeobrażeniem państwa i ekonomiczną globalizacją...Książka nie tylko uwidacznia ucisk kobiet, których głos jest zagłuszany czy pomijany w polityce, ale także sama w sobie jest aktem oporu i transgresji – jako zasób krytycznej wiedzy feministycznej, wytwarzanej z perspektywy kobiet doświadczających ucisku. Zarazem książka pisana jest w stylu autorefleksji nad badaniami, co, wraz z empatią, pozwala nie zawłaszczać głosu dagongmei, ale robić dlań miejsce i podkreślać ich sprawczość.
MARTA TRAWIŃSKA. NARODZINY SOJUSZU? STAN I PERSPEKTYWY WSPÓŁPRACY RUCHU ZWIĄZKOWEGO I FEMINISTYCZNEGO W POLSCE - - Nagranie wykładu dla Interdyscyplinarnej Grupy Gender Studies 18.10.2010
W ciągu dwóch dekad po zmianie systemu politycznego i gospodarczego sytuacja kobiet na rynku pracy uległa radykalnej zmianie. W pierwszych latach transformacji kobiety określane były jako "wielkie przegrane transformacji" - boleśniej niż mężczyźni odczuwały wprowadzenie gospodarki wolnorynkowej i demontażu dotychczasowej polityki społecznej. Pierwsza dekada polskiego kapitalizmu pogłębiła procesy feminizacji biedy, wykluczania kobiet z rynku pracy zarobkowej oraz spychania je do prężnie rozwijającego się sektora usług z niskopłatnymi miejscami pracy. Jednocześnie coraz częściej widoczna stawała się kobieca oddolna aktywność w obronie praw pracowniczych - procesy wytaczane właścicielom sklepów wielkopowierzchniowych, strajki nauczycielek, pielęgniarek czy pracownic sklepów
wielkopowierzchniowych.
EWA CHARKIEWICZ. KOBIETY i UBÓSTWO - WIDZIALNA RĘKA NEOLIBERALNEGO PAŃSTWA (2010)
Neoliberalne państwo „widzi” ubogich jako nieproduktywne jednostki, które żyją na koszt podatników (Balcerowicz 2008) i jako „ośrodek kosztów” (Boni, 2009). W myśl ekonomicznej efektywności, koszt zabezpieczeń społecznych i pomocy socjalnej należy potaniać. Tym samym ludziom ekonomicznie nieużytecznym pozwala się umierać, czy w kontekście deficytu pracy i braku polityk nastawionych na tworzenie miejsc pracy skazuje się ich na śmierć. Między neoliberalnym państwem a gospodarstwami domowymi żyjącymi w niedostatku stoją kobiety, których życie codzienne to walka o przetrwanie.
IZA DESPERAK Przy współpracy JUDYTY ŚMIAŁEK. MŁODZI W ŁODZI – PREKARIAT Z WYŻSZYM WYKSZTAŁCENIEM. Raport z badań 2010.
Uczestnicy badania są wykształceniu, orientują się zagadnieniach praw pracowniczych. Jednak nie
odwołują się do tej wiedzy w praktyce, godzą się na łamanie prawa pracy, na warunki pracy dla nich
niekorzystne, bo po pierwsze wiedzą, że o pracę jest trudno, po drugie zaś mają doświadczenia
wskazujące, że próby powoływania się na prawo pracy czy przypominania pracodawcom obietnic
dotyczących wzrostu zarobków w przyszłości są nieskuteczne.
MARCIN MARSZAŁEK. NEOLIBERALNA POLITYKA MIESZKANIOWA - CZYLI PLAN Z POMINIĘCIEM LOKATOREK. 2010
Kryzys mieszkaniowy jest czymś oczywistym dla większości Polek i Polaków – a na pewno dla tych wszystkich, którzy borykają się z problemami takimi jak: rosnące koszty utrzymania (czynsz, media, remonty), duże trudności w otrzymaniu mieszkań socjalnych, eksmisje, konieczność samowolnych zajęć pustych lokali, bardzo wysokie ceny mieszkań oraz problemy z uzyskaniem i spłatą kredytów mieszkaniowych, corocznie podbijane ceny wynajmu pokoi lub prywatnych lokali. We współczesnych warunkach gospodarczych – jedna z podstaw godnego życia – stała się luksusem.
AGNIESZKA WESELI. POZA HETERONORMĄ [2009] 2010
W raporcie skupię się przede wszystkim na sytuacji kobiet homoseksualnych oraz osób
transpłciowych. Wynika to głównie z dostępności danych, która z kolei ma związek z
rozpowszechnieniem i rozpoznaniem danego zjawiska (np. queer jako koncepcja jest na polskim
gruncie nowością).
Dane, jakimi dysponujemy, nierzadko noszą na sobie wyraźne piętno heteronormatywnej
perspektywy, czyli takiego poglądu na świat, który dopuszcza istnienie jedynie dwóch, ściśle
odróżnionych, płci i jednej orientacji psychoseksualnej. Drugim zjawiskiem, które w efekcie ogranicza ilość dostępnych nam danych, jest postrzeganie kobiet jako jednostek mniej wartościowych i mniej znaczących. Skutkuje ono m.in. niewyróżnianiem lub po prostu pomijaniem ich zarówno w potocznym języku, jak i w badaniach.
SYLWIA URBAŃSKA. PROFESJONALIZACJA MACIERZYŃSTWA JAKO PROCES ODPODMIOTOWIENIA MATKI. ANALIZA DYSKURSÓW TYGODNIKA "TWOJE DZIECKO" Z 2003 i 1975 ROKU. 2010
Krytyczna analiza porównawcza dwóch roczników poradnika „Twoje
Dziecko”, z lat 2003 i 1975, pochodzących z dwóch całkowicie odmiennych
systemów społeczno-ekonomicznych pokazuje, że na przestrzeni 30 lat dzielących
te dwa dyskursy zaszły fundamentalne zmiany, których rezultatem są
odmienne, a w wielu aspektach nawet wykluczające się modele macierzyństwa1.
Efektem (tylko) kilkunastu lat przemian, licząc od 1989 roku, jest moim
zdaniem powstanie nowego dyskursu rodzicielskiego, w którym podmiot-matka
zostaje pozbawiona kompetencji do współtworzenia i konstruowania treści
macierzyństwa niemal w każdym jego aspekcie. W nowym systemie społeczno-
ekonomicznym zmiana poradnikowego dyskursu opiera się na przejęciu
i ulokowaniu tych kompetencji w zewnętrznych agencjach, reprezentowanych
przez szeroko rozwinięty rynek ekspertów od wychowania.
SYLWIA URBAŃSKA. MATKA NA EMIGRACJI. PERSPEKTYWA TRANSNARODOWA W BADANIU PRZEMIAN RÓL RODZICIELSKICH. 2009
Rodzic migrant, a zwłaszcza matka migrantka, tymczasowo wychowująca dzieci na odległość, zaliczani są w polskim dyskursie publicznym do grupy nowych dewiantów. Wystarczy przywołać przykłady z lat 2007-2008. Jeśli spojrzymy na wypowiedzi i działania wielu polityków, przedstawicieli instytucji publicznych, różnego rodzaju ekspertów od problematyki rodzinnej – pedagogów, terapeutów rodzinnych, psychologów i socjologów, i jeśli przypatrzymy się komentarzom społecznym, jakie wywołują, to zobaczymy, że definicje sytuacji i znaczenia konstruowane są wokół kategorii porzucenia i osierocenia dziecka, np.: Co czują Eurosieroty; Sieroty po emigrantach; Eurosieroctwo jest plagą jak alkoholizm; Polska liczy eurosieroty; Kuratorium policzy Eurosieroty; Funty nie śmierdzą, a dzieci; …nawet suka nie zostawi swoich dzieci; etc. Krytyczna analiza dyskursu publicznego oraz działań różnych instytucji publicznych pokazuje, że całokształt reakcji na strategię ‘rodzicielstwa na odległość’ migrantów zarobkowych przybrał w tym okresie postać panik moralnych5 (koncentrujących się wokół zjawiska zwanego Eurosieroctwem). W takiej atmosferze „krucjat moralnych”6 zainicjowanych zostało szereg projektów legislacyjnych i terapeutycznych, skierowanych wobec postępowania rodziców migrantów postrzeganych jako nowa grupa „zła społecznego” oraz wobec zakładanym negatywnym konsekwencjom ich wyjazdu dla dziecka. Czy są to jednak trafne perspektywy ujęcia rodzicielstwa, a zwłaszcza macierzyństwa migrantów? W poniższym artykule postaram się przedstawić ich krytyczną analizę i zaproponować podejścia adekwatne do współczesnych kontekstów życia rodziny.
