THINK TANK FEMINISTYCZNY
  • O think tanku

  • BIBLIOTEKA ONLINE

    - opis projektu, zarys marzeń
    - teksty wszystkie (alfabetycznie, wg autorek)
    - teksty polskie
    - tłumaczenia (wszystkie)
    - feminizm/filozofia/polityka
    - feminizm/ekonomia
    - kobiety, ub├│stwo, prekariat
    - feminizm / ekologia
    - historia kobiet
    - biblioteki feministyczne w sieci


  • PIEL─śGNIARKI

  • EMIGRANTKI


  • WARSZTATY

  • Komentarze i recenzje Think Tanku Feministycznego

  • RAPORTY I DIAGNOZY


  • Feministyczna krytyka ekonomii – kurs online

  • Gender i polityka - kurs online

  • Feministyczna krytyka filozofii - kurs online


  • SZTUKA JAKO KRYTYKA


  • STRONA TOMKA
    SEMINARIUM FOUCAULT
    NEKROPOLITYKA
    PIEL─śGNIARKI I PO┼üO┼╗NE
    WOL─ś BY─ć
    EKOLOGIA EKONOMIA
    WSPIERAJ─ä NAS






    Sesja 8. KOBIETY I GLOBALIZACJA
    Tematem sesji jest dyskusja o tym, jak zorganizowana jest ekonomiczna globalizacja i jakie ma genderowe efekty i zr├│┼╝nicowane skutki dla r├│┼╝nych grup kobiet.

    Proponujemy:

    (1) dyskusj─Ö o studium przypadku (analiza 'stawania si─Ö' globalizacji z perspektywy firmy Mattel i globalnej sieci produkcji i konsumpcji lalki Barbie) - tekst pod spodem


    (2) dyskusj─Ö o punktach wyj┼Ťcia do reorganizacji ekonomii z perspektywy praw cz┼éowieka, praw kobiet i zaspokojania potrzeb - na podstawie artyku┼éu Lourdes Benerii. Globalizacja, p┼ée─ç i cz┼éowiek z Davos. Feminist Economics. Vol. 5:3 (1999), str. 61-83
    Link


    W artykule Lourdes Beneria odwo┼éuje si─Ö do s┼éynnej ksi─ů┼╝ki Karla Polanyi'ego, Wielka transformacja z 1944 roku. W ksi─ů┼╝ce tej Polany opisuje tworzenie gospodarki rynkowej w XIX wieku poprzez zaplanowan─ů interwencj─Ö pa┼ästwa, oraz zwrot jaki si─Ö dokona┼é na pocz─ůtku XX wieku pod wp┼éywem kryzysu z lat 1920 i 1930. Zwrot ten by┼é spowodowany, jak pisze Polanyi, protestami wobec spo┼éecznych skutk├│w gospodarki rynkowej, co zaowocowa┼éo zmian─ů polityki pa┼ästwa i wprowadzeniem ustawodawstwa i program├│w politycznych (jak. np. ameryka┼äska New Deal Roosvelta, czy program Blume'a we Francji), kt├│re przeciwdzia┼éa┼éy skutkom bezrobocia i ub├│stwa. Polanyi uwidacznia, i┼╝ rynki nie s─ů dane, nie powstaj─ů same z siebie, ale s─ů wytwarzane w tym czy innym kszta┼écie wskutek okre┼Ťlonych polityk pa┼ästwa, kt├│re stwarzaj─ů ramy do dzia┼éa┼ä ekonomicznych podmiotow. Lourdes Beneria dostrzega podobie┼ästwa mi─Ödzy ├│wczesn─ů fal─ů globalizacji i wprowadzeniem gospodarki rynkowej, a obecn─ů fal─ů globalizacji i wdra┼╝anymi od lat 1980-ych programami neoliberalnego zarz─ůdzania. Ma r├│wnie┼╝ nadziej─Ö, ┼╝e podobnie jak w├│wczas, tak┼╝e dzisiaj mo┼╝liwe b─Ödzie wprowadzenie ustawodawstwa chroni─ůcego ludzi. Kolejna analogia na jak─ů wskazuje Beneria, jest wdra┼╝anie leseferowskiej gospodarki rynkowej za pomoc─ů przeobra┼╝ania jednostek ludzkich w racjonalne podmioty ekonomiczne, kieruj─ůce si─Ö maksymalizacja zysku, oraz streszcza feministyczne krytyki tego┼╝ podmiotu, wskazuj─ůc, ze w rzeczywisto┼Ťci rynki i ludzie nie funkcjonuj─ů wy┼é─ůcznie w oparciu o za┼éo┼╝enia maksymalizacji zysku.

    W drugiej cz─Ö┼Ťci artyku┼éu Beneria uzupe┼énia teorie Polanyi'ego o perspektyw─Ö genderow─ů. Artyku┼é zawiera odwo┼éania do danych z bada┼ä na temat genderowych wymiar├│w globalizacji i ich skutk├│w dla kobiet (zwi─Ökszenie zatrudnienia kobiet, asymetryczna integracja na rynkach pracy, wzrost obci─ů┼╝enia prac─ů domow─ů). Jak rzadko kt├│re teksty o globalizacji, zawiera przyk┼éady z kraj├│w by┼éego bloku sowieckiego, gdzie wdra┼╝aniu laisseferowskiej gospodarki rynkowej towarzyszy┼é powr├│t do patriarchalnych kontroli nad kobietami. W ko┼äcowej cz─Ö┼Ťci tekstu Beneria zastanawia si─Ö jakie skutki przyniesie wzrost udzia┼éu kobiet w gospodarce rynkowej, czy powstaje model racjonalnej ekonomicznej kobiety?

    Globalizacja - studium przypadku


    Ekonomiczn─ů globalizacj─Ö mo┼╝na analizowa─ç w jej ro┼╝nych wymiarach, w tym na poziomie teorii ekonomicznych i polityki zarz─ůdzania globaln─ů ekonomi─ů (Beneria, 1999, Cagatay i Elson, 2000, Peterson, 2002), a tak┼╝e poprzez studia nad globalnymi sieciami czy ┼éa┼äcuchami produkcji czy us┼éug (Kurian, 2006). W tym studium przypadku chcia┼éabym opisa─ç globalizacj─Ö i proces 'stawania si─Ö' globalnej ekonomii na przyk┼éadzie ameryka┼äskiej firmy Mattel. Firma powsta┼éa w 1945 roku. Faktyczn─ů za┼éo┼╝ycielk─ů, pierwsz─ů prezydentk─ů i 'autork─ů' najs┼éynniejszego i najbardziej dochodowego produktu, by┼éa kobieta, co szczeg├│lnie w latach 50-ych, ale tak┼╝e dzisiaj jest wyj─ůtkiem. „Flagowym” produktem Mattel, kt├│ry do dzisiaj przynosi 80 % dochodu firmy jest lalka Barbie.

    Barbie jest materialnym produktem, kt├│ry uciele┼Ťnia surowce naturalne (ropa naftowa, z kt├│rej wytwarzany jest plastik (PVC do lat 1990., obecnie polystyren, plus dodatki), jak i prac─Ö fizyczn─ů, intelektualn─ů i emocjonaln─ů - g┼é├│wnie kobiet, a tak┼╝e jest technologi─ů generacji zysku.

    Wi─Ökszo┼Ť─ç lalek Barbie jest obecnie produkowana w Chinach, a sk┼éadniki do produkcji pochodz─ů z 12 kraj├│w. Ropa z Arabii Saudyjskiej, granulowany polystyren na korpus wcze┼Ťniej z Tajwanu, teraz ju┼╝ wytwarzany jest w Chinach, plastik na lalki z wy┼╝szej p├│┼éki w Stanach. W┼éosy Barbie produkowane s─ů w Japonii. Drzewa na karton ┼Ťcinane s─ů w Stanach, tak┼╝e stamt─ůd pochodzi makulatura na opakowania. Barbie-Indianka produkowana jest w Indonezji, puertoryka┼äska i maroka┼äska Barbie w Chinach. Czerwony porsche Barbie produkowany jest w Meksyku. Komputerowe chipy do digital Barbie s─ů tak┼╝e produkowane globalnie. Barbie jest produkowana w kilkuset modelach rocznie, dopasowanych do klasy, pochodzenia etnicznego, si┼éy nabywczej. W 1987 roku 97 % ameryka┼äskich dziewczynek w wieku 3 – 8 lat mia┼éa ju┼╝ wi─Öcej ni┼╝ jedn─ů Barbie. Przeobra┼╝ania w Europie Wschodniej po 1989 otworzy┼éy nowe rynki zbytu.

    Barbie jest tak┼╝e skomercjalizowanym produktem kultury – reprezentacj─ů idealnego cia┼éa, modelu pi─Ökno┼Ťci, kt├│ry generuje pragnienie dostosowania, uczy jak gra─ç role p┼éciowe i jak by─ç konsumentem, konsumentk─ů. Jako technologia w┼éadzy Barbie kreuje ‘plastikowe’ cia┼éa. Jako produkt handlowy Barbie uciele┼Ťnia organizacj─Ö produkcji i dystrybucji i zarazem s┼éu┼╝y do generacji zysku.

    Matel Inc, z obrotem 5,1 mld dolar├│w w 2005 jest obecnie najwi─Öksz─ů firma zabawkarsk─ů na ┼Ťwiecie i ┼Ťwiatow─ů korporacj─ů. Zarz─ůd firmy mie┼Ťci si─Ö w Segundo w Kalifornii, a fabryki, gdzie toczy si─Ö produkcja w Chinach, Meksyku, w Indonezji... Mamy wi─Öc do czynienia z przyk┼éadem globalnej fabryki. Tak┼╝e dystrybucja produkt├│w firmy ma zasi─Ög globalny.

    Globalna korporacja

    Firma powsta┼éa w 1945 roku. Po kr├│tkim epizodzie ze wsp├│lnikiem przez pierwszych 15 lat Mattel funkcjonowa┼é jako firma rodzinna. Elliot Handler pe┼éni┼é role projektanta (formalnie prezesa), jego ┼╝ona Ruth faktycznie zarz─ůdza┼éa firm─ů. Pierwsza lalka Barbie by┼éa wyprodukowana w 1959 roku, w Japonii, gdzie koszty pracy (g┼é├│wnie kobiety) i produkcji by┼éy ni┼╝sze ni┼╝ w Stanach, co pomog┼éo nowemu przedsi─Öbiorstwu konkurowa─ç na rynku zabawkarskim. Cz─Ö┼Ť─ç pracy (szycie ubranek dla Barbie) by┼éo wykonywane w systemie pracy cha┼éupniczej. W czasie wizyty w Japonii Ruth Handler podziwia┼éa zr─Öczne palce, czysto┼Ť─ç, cierpliwo┼Ť─ç, staranno┼Ť─ç i dok┼éadno┼Ť─ç kobiet, kt├│re szy┼éy kreacje Barbie. Zalet─ů dla firmy i ┼║r├│d┼éem konkurencyjnej przewagi by┼éo niskie wynagrodzenie kobiet w wyniszczonej przez wojn─Ö Japonii. Podobne argumenty (nimble fingers – zr─Öczne palce kobiet i ich cierpliwo┼Ť─ç i przydatno┼Ť─ç do wykonywania monotnnych powtarzaj─ůcych si─Ö czynno┼Ťci tak┼╝e dzisiaj wyst─Öpuj─ů w debacie o globalnej feminizacji zatrudnienia). Projektowanie produktu, marketing, dystrybucja, zarz─ůdzanie firm─ů odbywa┼éo si─Ö w Kalifornii, produkcja u kontrahenta i podwykonawc├│w w Japonii. Mo┼╝na wi─Öc powiedzie─ç, ┼╝e Mattel by┼é prekursorem wsp├│┼éczesnych globalnych fabryk zorganizowanych jako ┼éa┼äcuchy produkcji - od zarz─ůdu firmy do pracy domowej. O konkurencyjnej pozycji Mattel przes─ůdzi┼é tak┼╝e rewolucyjny produkt, zastosowanie nowych technologii (plastik), oraz zaprojektowanie sprzeda┼╝y wi─ůzanej, tj. Barbie i jej ubranka, meble, odzie┼╝, buty, lalka przyjaciel i lalki kole┼╝anki, co gwarantowa┼éo wi─Ökszy popyt na Barbie i stowarzyszone produkty, w tym Dom z Marze┼ä, z 1963 roku. Talia Barbie by┼éa pocieniona, aby sukienki le┼╝a┼éy na niej lepiej. (Wi─Öcej w sekcji o marketingu).

    Sukces lalki Barbie spowodowa┼é, ┼╝e Ruth Handler i jej wsp├│┼épracownicy zacz─Öli my┼Ťle─ç o rozwoju firmy. W 1960 roku firma zosta┼éa zorganizowana jako publiczna korporacja i wesz┼éa na gie┼éd─Ö. W latach 1950-ych i 1960-ych firmy by┼éy zarz─ůdzane z perspektywy nastawienia na wzrostu sprzeda┼╝y i zwi─Ökszania segmentu rynku, a tym samym wzrostu produkcji, z czym wi─ůza┼é si─Ö wzrost zatrudnienia. - Rz─ůdzi┼éy nami wska┼║niki sprzeda┼╝y, pisa┼éa Ruth Handler w swoim pami─Ötniku. Firma zorganizowane by┼éy na zasadzie osobnych, zarz─ůdzanych centralnie pion├│w produkcji, sprzeda┼╝y, kt├│re ros┼éy wraz z obrotami. Firmy rozrasta┼éy si─Ö tak┼╝e poprzez korzystne zakupy innych firm. W wizji Ruth Handler Mattel inwestowa┼é w ┼Ťwiat dziecka. Ta strategia utrzymywana jest do dzisiaj. Rozw├│j firmy przez nowe akwizycje w przemy┼Ťle zabawkarskich ogranicza┼éa w├│wczas legislacja anty-monopolistyczna. Tote┼╝ Mattel rozrasta┼é si─Ö jako konglomerat, kupi┼é mi─Ödzy innymi firmy produkuj─ůce matryce do odlewu zabawek, meble ogrodowe, podr─Öczniki, zabawki, a tak┼╝e cyrk Barnum). Opr├│cz zysk├│w ┼║r├│d┼éem finansowania nowych inwestycji by┼éy kredyty zaci─ůgni─Öte w bankach oraz - poprzez uzyskanie statusu korporacji (zbiorowy obywatel ekonomiczny) - wej┼Ťcie na gie┼éd─Ö i poszerzenia w┼éasno┼Ťci firmy o akcjonariuszy. Ruth Handler i jej wsp├│┼épracownicy kierowali si─Ö tymi w┼éa┼Ťnie strategiami rozwoju firmy. W po┼éowie lat Ruth Handler 1970-ych zosta┼éa oskar┼╝ona i skazana za fa┼észowanie informacji o stanie firmy w komunikatach dla akcjonariuszy i dla urz─Ödu nadzoru (SEC), a kontrol─Ö nad firm─ů przej─Öli managerowie, a potem wiod─ůcym decydentem o losach firmy i jej pracownik├│w sta┼éy si─Ö banki i inne firmy finansowe. G┼é├│wnym konkurentem, z kt├│rym Mattel toczy┼é wojn─Ö na produkty i o segment rynku by┼é Hasbro – producent He-Mana.

    W 1970. w USA nast─ůpi┼éa liberalizacja sektora finansowego (zniesiono restrykcje wprowadzone po kryzysie w latach 30-ych). Nast─ůpi┼é wzrost znaczenia tego sektora i jego przewaga nad sektorem produkcyjnym. Pojawi┼éy si─Ö nowe firmy i odzia┼éy bank├│w specjalizuj─ůce si─Ö nie tylko w kredytach inwestycyjnych, ale w handlu akcjami i nowymi produktami finansowymi. Funduszom emerytalnym pozwolono kupowa─ç akcje prywatnych firm. Inaczej ni┼╝ w firmie rodzinnej strategie firm w coraz wi─Ökszym stopniu determinowa┼é horyzont czasu, jaki wyznacza┼éa sp┼éata kredyt├│w oraz nastawienia na utrzymanie i wzrost warto┼Ťci akcji korporacji na gie┼édzie. Zamiast konglomerat├│w, firmy rozwija┼éy si─Ö teraz przez specjalizacj─Ö w g┼é├│wnej linii biznesu. Eksplozja fuzji i przej─Ö─ç firm w latach 1980. ogarn─Ö┼éa tak┼╝e Mattel. Do ko┼äca lat 1990. Mattel przej─ů┼é lub po┼é─ůczy┼é si─Ö drog─ů fuzji z kilkoma znacz─ůcymi producentami zabawek w USA. Za ka┼╝dym razem oznacza┼éo to zmniejszanie zatrudnienia w po┼é─ůczonej firmie, a wi─Öc redukcje koszt├│w produkcji i popraw─Ö wynik├│w finansowych – i zwy┼╝k─Ö warto┼Ťci akcji.

    Warto┼Ť─ç akcji sta┼éa si─Ö produktem, o kt├│ry firma zabiega i wok├│┼é kt├│rego zorganizowane jest zarz─ůdzanie zyskiem w firmie. Wszystkie zabiegi, kt├│re s┼éu┼╝─ů wzrostowi warto┼Ťci akcji na gie┼édzie, s─ů korzystne. Prezydentka Mattel, Jill Barad, sfotografowa┼éa si─Ö z tysi─ůcem lalek Barbie w ┼é├│┼╝ku – do zdj─Öcia na ok┼éadk─Ö People's Magazine. Kiedy zainteresowanie akcjami spada┼éo zorganizowa┼éa poch├│d m┼éodych kobiet – klon├│w Barbie na Broad Street na Manhattanie, gdzie mie┼Ťci si─Ö Gie┼éda. (Podobnie pa┼ästwa dbaj─ů o samopoczucie inwestor├│w w obligacje czy w waluty). Raporty firmy (zob. Na www.mattel.com) to nie s─ů nudne statystyczne tablice, ale atrakcyjne publikacje, kt├│re apeluj─ů do emocji inwestor├│w.

    Strategie rozwoju firmy przez fuzje i przej─Öcia, jaka wymusza┼é z jednej strony globalny rynek, a z drugiej strony specjali┼Ťci od zarz─ůdzania i eksperci inwestycyjni, kt├│rzy pisali (dobrze albo ┼║le) o firmach w mediach wi─ůza┼éy si─Ö ze spadkiem zatrudnienia. Jak konkurs piekno┼Ťci firm (i kraj├│w) dzia┼éaj─ů rankingi dla inwestor├│w, np. dokonywane przez Poor & Moody. W 1997 roku, po redukcji zatrudnienia o 10 proc. w zwi─ůzku z nabyciem Learning Company, warto┼Ť─ç akcji wzros┼éa o 8,7 proc. Fuzja z Fisher Price w 1995 spowodowa┼éa likwidacj─Ö 700 miejsc pracy, fuzja i restrukturyzacja Tyco w 1997 likwidacj─Ö 2700 miejsc pracy, przej─Öcie Learning Company w 1999 likwidacj─Ö 3000 miejsc pracy.

    Zatrudnienie zmniejsza┼éo si─Ö tak┼╝e wraz z wprowadzaniem nowych technologii (automatyzacja produkcji w fabryce w Indonezji) i nowych skomputeryzowanych metod projektowania, zarz─ůdzania produkcj─ů i dystrybucj─ů i administracj─ů firmy, oraz w skutek zlecania prac (outsourcing), co skutkowa┼éo zmniejszaniem zatrudnienia i uelastycznianiem form pracy. W latach 2000. komputeryzacja przyczyni┼éa si─Ö do reorganizacji zarz─ůdzania firm─ů. Dostawy komponent├│w produkcji, produkcja i sprzeda┼╝ zosta┼éy zsynchronizowane. Analizy finansowania w cyklu produktu wspomog┼éy redukcje koszt├│w. Towary nie czeka┼éy w magazynach, dystans czasu mi─Ödzy punktem produkcji i punktem sprzeda┼╝y zosta┼é skr├│cony. Tym samym przyspieszy┼é si─Ö obr├│t kapita┼éu finansowego. Zmniejszy┼é si─Ö zakres decyzyjny pracownik├│w, kt├│rych czasem i czynno┼Ťciami steruj─ů komputerowe programy zarz─ůdzania, (Np. People Soft),a ich praca zosta┼éa zintensyfikowana i poddana drobiazgowemu nadzorowi w trybie minutowym. Mo┼╝na wi─Öc m├│wi─ç o rewolucji w zarz─ůdzaniu firm─ů, podobnej do tayloryzmu – ta┼Ťmowego systemu produkcji, wprowadzanego w zak┼éadach Forda na pocz─ůtku ubieg┼éego stulecia.

    Wraz z nowymi akwizycjami Mattel likwidowa┼é fabryki w USA i dokonywa┼é globalnej ekspansji, przy czym problemy z jakimi sie boryka, to konkurencyjno┼Ť─ç, nasycenie rynk├│w, w zwi─ůzku z czym strategie przetrwania i maksymalizacji zysk├│w wymagaj─ů wyrafinowanego marketingu, wsp├│┼épracy miedzy firmami (np. produkcja zabawek dla MacDonalda), nowych strategii czerpania zysk├│w z w┼éasno┼Ťci intelektualnej (product placement), dobrych relacji z supermarketami i obni┼╝ania koszt├│w produkcji.

    Jednocze┼Ťnie obroty korporacji i jej dochody wzrasta┼éy. W 1965 roku Mattel mia┼é przychody w wysoko┼Ťci 100 milion├│w dolar├│w i zatrudnia┼é 16 tys. Pracownik├│w, w 2005 roku przychodu firmy wynios┼éy 5, 17 miliard├│w dolar├│w, a firma zatrudnia┼éa 26 tys. pracownik├│w. Dochodowo┼Ť─ç firmy radykalnie si─Ö zwi─Ökszy┼éa, a liczba pracownik├│w w przeliczeniu na 1 milion przychodu zmala┼éa. W 1965 roku na jednego pracownika przypada┼éo 6250 dolar├│w przychodu, w 2005 - 196 tys. dolar├│w.

    O ile produkcja, konsumpcja i obr├│t kapita┼éu uleg┼éy przyspieszeniu oraz dokona┼éa si─Ö ich globalna ekspansja, a firma sprzedaje produkty w 150 krajach na ┼Ťwiecie, to strategiczna kontrola nad produkcj─ů, dystrubucj─ů i konsumpcj─ů – czyli dzisiaj zarz─ůdzanie zyskiem - nadal odbywa si─Ö w Segundo, w Kalifornii.

    Praca

    Przemys┼é zabawkarski, jako jeden z pierwszych, z racji na du┼╝─ů konkurencyjno┼Ť─ç zacz─ů┼é rozwija─ç strategie globalnych ┼éa┼äcuch├│w produkcji. W przemy┼Ťle tym p┼éace s─ů jedne z najni┼╝szych na ┼Ťwiecie, a 97 % pracownik├│w to kobiety.

    O ile w centrali w Kalifornii pracownicy Mattel maj─ů zapewnione ubezpieczenia zdrowotne i emerytalne, firma zapewnia przedszkole dla dzieci pracownik├│w i gdyby nie dyskryminacja GLBT, kobiet i kolorowych mog┼éaby by─ç uznana za spo┼éecznie odpowiedzialnego pracodawc─Ö to zasady te nie dotycz─ů pracownik├│w, szczeg├│lnie pracownik├│w produkcyjnych w Chinach, Meksyku czy w Indonezji. P┼éace s─ů poni┼╝ej wymaganych przez lokalne przepisy p┼éacy minimalnej, a godziny pracy s─ů od 11 do 14.5 godzin dziennie 6 dni w tygodniu, nie ma urlop├│w, ani p┼éacy za nadgodziny. Przy szyciu ubranek dla Barbie zatrudniane s─ů dzieci.

    Zamykanie fabryk odbywa sie nie tylko w Stanach Zjednoczonych. Kryzys w firmie w latach 1980-ych spowodowa┼é, ze firma zamkn─Ö┼éa fabryk─Ö w Taiwanie i w specjalnej zonie produkcyjnej na Filipinach. Przyczyn─ů nie by┼éy strajki (z powodu niskich p┼éac, d┼éugich godzin, pracy, wykorzystania seksualnego kobiet). Los pracownik├│w na Filipinach, w wi─Ökszo┼Ťci kobiet, ich ┼Ťrodki do ┼╝ycia, by┼éy zwi─ůzany z decyzjami Zarz─ůdu w Segundo w Kalifornii.

    W 2004 roku Mattel nie mia┼é ju┼╝ ┼╝adnej fabryki w USA, a wi─Ökszo┼Ť─ç produkcji odbywa si─Ö obecnie w Chinach, w Indonezji i w meksyka┼äskich maquiladores (specjalne zony produkcyjne w Meksyku, gdzie ameryka┼äskie i inne zagraniczne firmy korzystaj─ů z taniej si┼éy roboczej oraz z ulg i zwolnie┼ä podatkowych. Rok wcze┼Ťniej korporacja skonsolidowa┼éa fabryki w Meksyku i po raz pierwsze zacz─Öto ogranicza─ç liczb─Ö cz┼éonk├│w Zarz─ůdu firmy, a wi─Öc ci─Öcia w zatrudnieniu dotkn─Ö┼éy najbardziej dotychczas uprzywilejowan─ů grup─Ö pracownik├│w.

    Z wyj─ůtkiem pracownik├│w szczebla zarz─ůdzania (W 2004 roku wynagrodzenie prezydenta i przewodnicz─ůcego rady nadzorczej, Roberta Eckerta wynios┼éo 6,6 miliona dolar├│w) wszyscy pozostali pracownicy ┼╝yj─ů w niepewno┼Ťci co do trwa┼éo┼Ťci ┼║r├│de┼é utrzymania, a jednocze┼Ťnie ma miejsce intensyfikacja pracy ma wszystkich szczeblach korporacji.

    Wiele kobiet, kt├│re pracuj─ů w chi┼äskich fabrykach czy w maquiladorach nie maj─ů innego wyboru, albo wyb├│r ten (praca s┼éu┼╝─ůcych czy prostytucja) jest jeszcze gorszy. Przenoszenie fabryk z kraju do kraju sprawia, ┼╝e ubogie kobiety konkuruj─ů z ubogimi kobietami z innych kraj├│w o pod┼ée warunki pracy.

    Model zarz─ůdzania pracownikami w firmie odzwierciedla patriarchalny zarz─ůd nad rodzin─ů i gospodarstwem domowym (tu przypominam nasza dyskusje o dialogach Sokratesa z Ischomachusem - Jak wychowa─ç ┼╝on─Ö, z Gospodarza, Ksenofonta). Je┼Ťli niekt├│re kobiety, jak Jill Barad osi─ůgn─Ö┼éy sukces w firmie, to za cen─Ö przemiany w racjonaln─ů ekonomiczn─ů kobiet─Ö, rodzaj m─Ö┼╝czyzny z macic─ů - ┼╝e┼äski odpowiednik 'cz┼éowieka z Davos'. Polaryzacja dochod├│w i dost─Öpu do ┼Ťrodk├│w do ┼╝ycia w┼Ťr├│d pracownik├│w Mattel odzwierciedla globaln─ů polaryzacj─Ö dochod├│w i powstawanie nowych kategorii zb─Ödnych ludzi (ludzi odpad├│w, jak pisa┼é Bauman, 2005)

    Produkt z plastiku i ‘plastikowa' osobowo┼Ť─ç naszych czas├│w


    W latach 1950-ych wi─Ökszo┼Ť─ç lalek mia┼éa kszta┼ét niemowlaka, a ma┼ée dziewczynki „trenowa┼éy” rol─Ö mamusi. Barbie reprezentuje m┼éod─ů kobiet─Ö i ‘arya┼äski’ model pi─Ökno┼Ťci. Barbie powsta┼éa na obraz lalki Lilli, jak─ů w 1956 roku Ruth Handler zobaczy┼éa w czasie podr├│┼╝y Niemczech. Niemiecka Lilli by┼éa najpierw kobiec─ů postaci─ů z historyjek obrazkowych dla ┼╝o┼énierzy, a potem przerobiona zosta┼éa na maskotk─Ö. Lalka, reprezentuj─ůca kobiet─Ö Dominatrix zchwyci┼éa Ruth Handler do tego stopnia, ┼╝e od razu zacz─Ö┼éa snu─ç biznesowe plany produkcji i wprowadzenia lalki (nazwanej Barbie - od imienia jej c├│rki) na rynek ameryka┼äski.

    Autorem marketingowego wizerunku Barbie by┼é Ernst Dichter, emigrant z Niemiec, za┼éo┼╝yciel Instytutu Bada┼ä nad Motywacjami, kt├│ry wprowadzi┼é na ameryka┼äskim rynku reklam nowe metody bada┼ä postaw konsument├│w (niestrukturyzowane wywiady, grupy fokusowe, badania obserwacyjne , w tym obserwacje spontanicznych zabaw dzieci. By┼é wra┼╝liwy na r├│┼╝nice genderowe. Zainspirowany dorobkiem Freuda Dichter stworzy┼é teorie pozytywnej motywacji i seksualnej si┼éy nabywczej oraz erotycznej przyjemno┼Ťci wydatkowania w spo┼éecze┼ästwie konsumpcyjnym. Barbie by┼éa produktem psychologicznej in┼╝ynierii.

    G┼é├│wnym adresatem kampanii nie by┼éy ma┼ée dziewczynki, ale ich matki. W czasie wojny wiele ameryka┼äskich kobiet znalaz┼éo prac─Ö w urz─Ödach i fabrykach. Po powrocie m─Ö┼╝czyzn rynek pracy dla kobiet zosta┼é ograniczony. Musia┼éy wr├│ci─ç do pracy domowej. M┼éode matki pragn─Ö┼éy dla swoich c├│rek lepszego ┼╝ycia i wyzwolenia – do tych aspiracji apelowa┼éa kampania marketingowa Dichtera. Barbie by┼éa jednocze┼Ťnie grzeczn─ů dziewczynka, pi─Ökno┼Ťci─ů z plantacji o nieskazitelnych manierach (spuszczone oczy), jak Scarlett O'Hara, a zarazem zarazem atrakcyjn─ů seksualnie, wyzwolona, niezale┼╝n─ů, wiecznie m┼éoda kobiet─ů konsumentk─ů.

    W 1959 na targach zabawek w Nowym Yorku w┼éa┼Ťciciele firm handlowych zajmuj─ůcy si─Ö sprzeda┼╝─ů zabawek nie chcieli kupowa─ç Barbie, kt├│ra uznano za wyzywaj─ůc─ů i niestosown─ů zabawk─Ö dla ma┼éych dziewczynek. Handlerowie byli za┼éamani, dop├│ki nie nadesz┼éy informacje o rosn─ůcej sprzeda┼╝y i nowe zam├│wienia.

    W latach 1960-ych Barbie by┼éa sekretark─ů, modelk─ů, nauczycielk─ů i piel─Ögniark─ů, a potem lekark─ů (odpowiednio pediatra) i hippisk─ů. Barbie na motocyklu Harley Davidson, Barbie policjantka, astronautka to produkty lat 1980. W 1984 Barbie dosta┼éa sal─Ö gimanastyczn─ů i kostium do aerobiku.

    Pod koniec lat 1980. Mattel stan─ů┼é przed problemem nasycenia rynku ameryka┼äskiego, kt├│ry stanowi┼é 50 % sprzeda┼╝y lalek Barbie. Statystyczna ameryka┼äska dziewczynka w wieku 3- 8 lat posiada┼éa ju┼╝ 7 lalek Barbie. Jill Barad, ├│wczesna dyrektorka dzia┼éu Barbie, a potem prezydentka firmy zaprojektowa┼éa strategi─Ö dopasowania (customization) Barbie do r├│┼╝nych grup spo┼éecznych, od najta┼äszych wariant├│w, reklamowanych jako powr├│t do ceny z 1959 roku. po Barbie w strojach od Ballanciagi. W ┼Ťlad za czarn─ů Barbie, kt├│ra pojawi┼éa si─Ö w sklepach w 1980 roku, (trzy lata zanim Vanessa Williams zosta┼éa pierwsz─ů czarn─ů Miss Ameryki,) w tej samej dekadzie wylansowano kolekcj─Ö Lalek ┼Üwiata. Wszystkie by┼éy wyprodukowane na korpusie bia┼éej Barbie, r├│┼╝ni┼éy si─Ö kolorem sk├│ry, wykrojem oczu, odzie┼╝─ů. Na pocz─ůtku lat 1990. Barbie zosta┼éa kandydatk─ů na prezydenta, oraz ┼╝o┼énierk─ů w pierwszej wojnie w Zatoce. W 1996 dosta┼éa sw├│j komputer, a w 1998 Mattel otworzy┼é najwi─Ökszy globalny portal dla dziewczynek i 3-ci najwi─Ökszy na ┼Ťwiecie portal dla dzieci. Na portalu dziewczynki mog─ů uczestniczy─ç w polityce. W 1992 Mattel zorganizowa┼é szczyt dzieci, kt├│re wypowiada┼éy si─Ö na tematy globalne. Wraz z konserwatywnym zwrotem w polityce, na pocz─ůtku lat 2000 Barbie zosta┼éa ksi─Ö┼╝niczka Rapunzeel z ba┼Ťni „Dziadek do orzech├│w”, a po 9/11 agentk─ů tropi─ůc─ů terroryst├│w.

    Barbie reprezentuje szczup┼ée, plastyczne, wiecznie dostosowuj─ůce si─Ö i sprawne cia┼éo. W feministycznej krytyce Barbie reprezentuje system kontroli nad kobiecym cia┼éem (Lord, Rogers). „Mit pi─Ökno┼Ťci', pisa┼éa Wolf, dekretuje zachowanie, a nie wygl─ůd”. Jak argumentuje Foucault (1996), w┼éadza funkcjonuje przez dostosowanie cia┼é i form akumulacji kapita┼éu. To co wed┼éug Foucaulta jest dostosowaniem, czyli diety, wielozadaniowo┼Ť─ç, uplastycznienie cia┼éa (flexibilization), dba┼éo┼Ť─ç o sprawno┼Ť─ç, a wi─Öc internalizacja form prawdy i dyscyplin s┼éu┼╝─ůcych kontroli nad w┼éasnym cia┼éem i wzmacnianiu jego ekonomicznej u┼╝yteczno┼Ťci przedstawiane s─ů jako wolno┼Ť─ç i sprawczo┼Ť─ç kobiet i przyczyniaj─ů si─Ö do ich indywidualizacji.

    W po┼é─ůczeniu z generowaniem po┼╝─ůdania, seksualizacj─ů konsumpcji, kreowaniem zapotrzebowania na ci─ůgle nowe produktu system ten zapewnia przyspieszony obr├│t kapita┼éu i pomna┼╝anie zysk├│w i odtwarza warunki do rozwoju rynku. Jak wida─ç, aby sprzeda─ç produkt i osi─ůgn─ů─ç zyski, firma nie tylko mobilizuje kapita┼é i prac─Ö ludzi, ale tak┼╝e ich emocjonalne zaanga┼╝owanie. Nie tylko produkcja, tak┼╝e konsumpcja jest domen─ů akumulacji kapita┼éu.


    Punkty do dyskusji


    (1) Aktualno┼Ť─ç definicji ekonomii jako nauki o w┼éa┼Ťciwym rozporz─ůdzeniu lud┼║mi, rzeczami i zasobami przyrody celem pomna┼╝ania zysku (Ksenofont w Gospodarzu)

    (2) Jaki jest zwi─ůzek mi─Ödzy neoliberalnym dyskursem ekonomicznym, a nowymi metodami zarz─ůdzania zyskiem w firmach?

    (3) Jak w organizacji globalnego rynku reprodukowane s─ů patriarchalne wzory w┼éadzy? Jak Mattel ogarnia ┼╝ycie osobiste?

    (4) Jakie s─ů spo┼éeczne, genderowe i ekologiczne skutki tego systemu produkcji i konsumpcji? Rola „buforowa” gospodarki opieku┼äczej w amortyzacji tych skutk├│w.

    (5) Czy zasadne s─ů postulaty przeciwdzia┼éania wykluczeniu kobiet, jakimi pos┼éuguje si─Ö wsp├│┼éczesny onz-owski dyskurs o rozwoju spo┼éecznym i feministyczny? Mo┼╝e potrzebna jest dyskusja o warunkach i zasadach integracji czy w┼é─ůczania kobiet do globalnej ekonomii?

    (6) Jaka rolę odgrywa państwo?

    (7) Feministyczne alternatywy: walka o prawa człowieka i prawa kobiet; ekonomia zaspokajania potrzeb (Perkins, Gibson-Graham).

    (e.ch. materiał na kurs wprowadzenie do feministycznej krytyki ekonomii, 11.06.07)




    Lewicowa Sie─ç Feministyczna
    Rozgwiazda


    KONKURS
    Pami─Ötniki Emigrantki


    Logowanie
    Nazwa u┐ytkownika

    Has│o



    Nie mo┐esz siŕ zalogowaŠ?
    Popro o nowe has│o
    Copyright © 2005
    White_n_Light Theme by: Smokeman
    Powered by PHP-Fusion copyright © 2002 - 2024 by Nick Jones.
    Released as free software without warranties under GNU Affero GPL v3.
    Wygenerowano w sekund: 0.00