THINK TANK FEMINISTYCZNY
  • O think tanku

  • BIBLIOTEKA ONLINE

    - opis projektu, zarys marzeń
    - teksty wszystkie (alfabetycznie, wg autorek)
    - teksty polskie
    - tłumaczenia (wszystkie)
    - feminizm/filozofia/polityka
    - feminizm/ekonomia
    - kobiety, ub├│stwo, prekariat
    - feminizm / ekologia
    - historia kobiet
    - biblioteki feministyczne w sieci


  • PIEL─śGNIARKI

  • EMIGRANTKI


  • WARSZTATY

  • Komentarze i recenzje Think Tanku Feministycznego

  • RAPORTY I DIAGNOZY


  • Feministyczna krytyka ekonomii – kurs online

  • Gender i polityka - kurs online

  • Feministyczna krytyka filozofii - kurs online


  • SZTUKA JAKO KRYTYKA


  • STRONA TOMKA
    SEMINARIUM FOUCAULT
    NEKROPOLITYKA
    PIEL─śGNIARKI I PO┼üO┼╗NE
    WOL─ś BY─ć
    EKOLOGIA EKONOMIA
    WSPIERAJ─ä NAS






    Sesja 4 Feministyczna krytyka filozofii politycznej.
    Lektury:

    1. Carol Pateman, "Braterska umowa społeczna" (tłum. K. Szumlewicz), w: The Disorder of Women. Democracy, Feminism and Political Theory, Polity Press 1989. Biblioteka Online Think Tanku Feministycznego, 2007. Link

    Streszczenie: Carole Pateman dyskutuje z teori─ů umowy spo┼éecznej czyli tak zwan─ů teori─ů kontraktualn─ů. Jest to jedna z podstawowych nowoczesnych teorii spo┼éecze┼ästwa i sfery publicznej, leg┼éa u podstaw wi─Ökszo┼Ťci teorii liberalnych. Polega ona na prze┼Ťwiadczeniu, ┼╝e u podstaw spo┼éecze┼ästwa le┼╝y umowa, kt├│ra ustanawia swoich sygnatariuszy jako wolnych i r├│wnych. W klasycznej wersji ta teoria wyst─Öpuje u Jana Jakuba Rousseau, w najnowszej – u Johna Rawlsa. Pateman jednak zwraca uwag─Ö, ┼╝e zar├│wno u Rousseau, jak i u reszty zwolennik├│w teorii umowy spo┼éecznej, mimo deklarowanej uniwersalno┼Ťci wcale nie wszyscy w niej partycypuj─ů. W┼Ťr├│d wykluczonych znajduj─ů si─Ö kobiety.

    By zilustrowa─ç, jak dosz┼éo do wykluczenia kobiet z umowy spo┼éecznej, filozofka powo┼éuje si─Ö na jej Freudowsk─ů wizj─Ö, mianowicie umow─Ö braci, by zabi─ç ojca i zyska─ç tym samym dost─Öp do kobiet. W ten spos├│b zdaniem Freuda powstaj─ů religia (umieszczenie martwego ojca w niebie) oraz cywilizacja i konstytuuje si─Ö spo┼éecze┼ästwo. Jest to oczywi┼Ťcie mit, kt├│ry jednak ┼Ťwietnie t┼éumaczy kategori─Ö „braterstwa”. Zwykle ujmuje si─Ö j─ů metaforycznie, jako synonim wsp├│lnoty i trzecia obywatelska warto┼Ť─ç obok wolno┼Ťci i r├│wno┼Ťci. Jednak Freudowska opowie┼Ť─ç wskazuje, ┼╝e braterstwo posiada konkretn─ů tre┼Ť─ç, mianowicie wi─Ö┼║ wynikaj─ůc─ů z przynale┼╝no┼Ťci do m─Öskiej p┼éci. St─ůd braterska umowa spo┼éeczna traktuje kobiety jako w┼éasno┼Ť─ç, naturaln─ů podstaw─Ö i zaplecze, umo┼╝liwiaj─ůce dzia┼éalno┼Ť─ç obywatelsk─ů. Braterstwo obna┼╝a – zdaniem Pateman – rzekomo uniwersalny charakter obywatelskich kategorii.

    Pisze ona: „My┼Ťliciele polityczni rozprawiaj─ů na temat indywiduum, uznaj─ůc za oczywiste, ┼╝e ich refleksje dotycz─ů tego, co publiczne, bez zg┼é─Öbiania sposobu, w jaki „indywiduum”, „spo┼éecze┼ästwo obywatelskie” i „sfera publiczna” zosta┼éy ukonstytuowane jako patriarchalne kategorie, przeciwstawione „kobiecej” naturze i sferze „prywatnej”. Polityka ufundowana na braterskiej umowie jest skrojona na potrzeby tylko jednej p┼éci”. A jednak uznaje si─Ö j─ů za uniwersaln─ů, termin „patriarchat” stosuj─ůc do koncepcji tradycyjnych, odnosz─ůcych si─Ö do absolutnej w┼éadzy ojca i wzorowanej na niej w┼éadzy kr├│lewskiej. Pateman opisuje typowy pogl─ůd patriarchalistyczny, mianowicie teori─Ö sir Roberta Filmera, oraz polemik─Ö z nim autorstwa Locke'a. Uderza w tej dyskusji, ┼╝e w┼éadza maskulinistyczna, m─Ö┼╝czyzny nad kobiet─ů, nie zostaje przez Locke'a podwa┼╝ona; kwestionuje on (a za nim inni) wy┼é─ůcznie w┼éadz─Ö ojcowsk─ů jako podstaw─Ö spo┼éecznego porz─ůdku. W porz─ůdku nowoczesnym rodzina i w┼éadza zostaj─ů rozdzielone, ale w obu panuje m─Öska w┼éadza.

    Liberalny feminizm, jak pisze Pateman, s┼éusznie podwa┼╝y┼é argument si┼éy fizycznej jako podstawy nier├│wno┼Ťci i wskaza┼é, jak r├│┼╝nice wynikaj─ů z nier├│wnego wykszta┼écenia. Jak jednak kszta┼éci─ç podobnie, je┼Ťli utrzyma si─Ö podzia┼é na dwie rozdzielone sfery, prywatn─ů i publiczn─ů? Zw┼éaszcza uwag─Ö Pateman zwraca kwestia rodzenia. Dla my┼Ťlicieli patriarchalnych (tradycjonalistycznych i nowoczesnych) przynale┼╝y ono do sfery apolitycznej i wyklucza ze sfery politycznej. Z kolei dla liberalnego feminizmu, kt├│ry twierdzi, ┼╝e kobiety i m─Ö┼╝czy┼║ni maj─ů takie same mo┼╝liwo┼Ťci i umiej─Ötno┼Ťci, okazuje si─Ö nieistotny. Co wi─Öcej, fakt rodzenia, u┼╝ywany jako argument by wykluczy─ç kobiety, jest na poziomie metaforycznym stale obecny w dyskursie umowy spo┼éecznej. „Narodziny” spo┼éecze┼ästwa obywatelskiego tym si─Ö jednak r├│┼╝ni─ů od realnego porodu, ┼╝e wy┼éaniaj─ů byt abstrakcyjny, uporz─ůdkowany przeciwstawiony cielesnemu „nieporz─ůdkowi kobiet”.

    Pateman zwraca uwag─Ö, ┼╝e mimo pozornego zerwania z patriarchalizmem w XVII wieku, podstawowy fakt m─Öskiej przewagi – a wi─Öc w┼éadza m─Ö┼╝a nad ┼╝on─ů, nie ojca nad dzie─çmi - pozostawa┼é nietkni─Öty, a i metaforyka zmienia┼éa si─Ö tylko powierzchownie. Na przyk┼éad argument z noszenia broni, pozornie absurdalny, pojawia si─Ö p├│┼║niej jeszcze wielokrotnie i to w zupe┼énie niespodziewanych miejscach. Na przyk┼éad Kant odmawia kobietom praw obywatelskich ze wzgl─Ödu na to, ┼╝e nie s┼éu┼╝─ů w armii i nie broni─ů tym samym swoich pa┼ästw przed obcym naje┼║d┼║c─ů. Ten sam jednak Kant by┼é pacyfist─ů i d─ů┼╝y┼é do zniesienia armii! Mamy wi─Öc albo m─Ösko┼Ť─ç agresywn─ů, militarystyczn─ů, albo abstrakcyjn─ů i bezcielesn─ů (rozum, maj─ůcy dominowa─ç nad przypisan─ů kobietom sfer─ů uczu─ç). Chodzi o to, by wymkn─ů─ç si─Ö tej alternatywie w definiowaniu sfery publicznej zamiast pr├│bowa─ç dostosowa─ç kobiece cia┼éo do prokrustowego ┼éo┼╝a obywatelstwa definiowanego na spos├│b m─Öski – nawet gdy zostaj─ů nim obj─Öte tak┼╝e kobiety. (KSz)


    2. Iris Marion Young, „Bezstronno┼Ť─ç i obywatelska sfera publiczna. (T┼éum Jakub Maciejczyk ) ”, w: Throwing Like a Girl and Other Essays in Feminist Philosophy and Social Theory, Indiana University Press. Bloomington. Indianapolis 1990.

    Streszczenie: Sfera publiczna, kt├│r─ů Young definiuje jako miejsce otwarte dla wszystkich, obszar wolnej ekspresji w sprawach dotycz─ůcych jednostki lub grupy (w tym drugim przypadku mamy do czynienia z polityk─ů). Nawi─ůzuj─ůc do ┼Ťwietlanego – jej zdaniem – okresu salon├│w i debat „kawiarnianych”, pisze: „┼╗ycie publiczne w tym okresie jawi si─Ö jako burzliwe, swawolne i seksowne. Teatr stanowi┼é centrum ┼╝ycia spo┼éecznego, forum, gdzie dowcip i satyra s┼éu┼╝y┼éy krytyce pa┼ästwa i panuj─ůcych obyczaj├│w. W tej burzliwej sferze publicznej do pewnego stopnia miesza┼éy si─Ö p┼écie i klasy, powa┼╝ny dyskurs z zabaw─ů, estetyka z polityk─ů. Nie przetrwa┼éa ona filozofii republika┼äskiej. Idea uniwersalistycznego pa┼ästwa, wyra┼╝aj─ůcego bezstronny punkt widzenia przekraczaj─ůcy wszelkie partykularne interesy, jest po cz─Ö┼Ťci reakcj─ů na t─Ö zr├│┼╝nicowan─ů sfer─Ö publiczn─ů.”

    Wed┼éug Young „o┼Ťwieceniowy idea┼é obywatelskiej sfery publicznej, w kt├│rej obywatele spotykaj─ů si─Ö na r├│wnych zasadach i we wzajemnym szacunku, jest zbyt u┼éadzony i ugrzeczniony”. Wynika to z faktu, ┼╝e „republika┼äska koncepcja sfery publicznej” oparta jest na tzw. „logice to┼╝samo┼Ťci” czyli prze┼Ťwiadczeniu, i┼╝ wszystko jest do siebie wzajemnie sprowadzalne, a „ta idea r├│wnego obywatelstwa osi─ůga sw─ů jedno┼Ť─ç dzi─Öki wykluczeniu cielesnej i afektywnej partykularno┼Ťci, jak r├│wnie┼╝ konkretnych historii jednostek, kt├│re uniemo┼╝liwiaj─ů zrozumienie mi─Ödzy poszczeg├│lnymi grupami.” Z punktu widzenia feministycznego jest to podstawowy problem – cielesno┼Ť─ç, afektywno┼Ť─ç, emocjonalno┼Ť─ç, partykularno┼Ť─ç przeciwstawiona jednorodno┼Ťci i uniwersalno┼Ťci od zawsze asocjowane by┼éy z kobieco┼Ťci─ů (trudno powiedzie─ç, co by┼éo pierwsze – czy raczej chodzi o wykluczenie kobiet pod pozorem, i┼╝ s─ů emocjonalne, czy raczej wykluczanie emocjonalno┼Ťci, a zatem i uznanych za emocjonalne kobiet). Wykluczenie cielesno┼Ťci dotyka zreszt─ů wszystkich „mniejszo┼Ťci”, rozpoznawanych jako takie ze wzgl─Ödu na cielesn─ů odmienno┼Ť─ç (kolor sk├│ry, p┼ée─ç, seksualno┼Ť─ç, niepe┼énosprawno┼Ť─ç itd.).

    Pewn─ů szans─Ö upatruje Young w propozycji „rozumu komunikacyjnego” Habermasa. Przeciwstawiony „rozumowi instrumentalnemu” rozum komunikacyjny stanowi─ç mia┼é narz─Ödzie osi─ůgania konsensusu, a nie ujednolicania i wykluczania tego, co nie pasuje. Niestety, podaj─ůc szczeg├│┼éowe rozwi─ůzania, sam zaprzeczy┼é w┼éasnym osi─ůgni─Öciom: „W swym modelu komunikacji Habermas przewidzia┼é miejsce na uczucia jako temat dyskursu. Taki dyskurs o uczuciach jest jednak w jego teorii starannie oddzielony od dyskursu o faktach i normach. W tej koncepcji interakcji j─Özykowej nie ma miejsca na uczucia, kt├│re towarzysz─ů wszelkim wypowiedziom i je motywuj─ů. W rzeczywistych sytuacjach dyskusji ton g┼éosu, wyraz twarzy, gesty, ironia, niedom├│wienia lub hiperbola, wszystkie dodaj─ů do przekazu logicznego wypowiedzi drugi poziom ekspresji, wi─ů┼╝─ůcy uczestnik├│w w relacje przyci─ůgania lub niech─Öci, konfrontacji lub afirmacji.” Problemem jest wed┼éug Young niedostateczne wyzwolenie si─Ö od logiki to┼╝samo┼Ťci, a przecie┼╝: „Polityka emancypacyjna powinna propagowa─ç tak─ů koncepcj─Ö sfery publicznej, kt├│ra z zasady nie wyklucza ┼╝adnych os├│b, ┼╝adnych aspekt├│w ┼╝ycia osobistego czy temat├│w dyskusji, i kt├│ra sprzyja ekspresji zar├│wno estetycznej, jak i dyskursywnej. W takiej sferze publicznej celem nie zawsze musz─ů by─ç zgoda i jednomy┼Ťlno┼Ť─ç, a mog─ů nim by─ç uznanie i zrozumienie r├│┼╝nic w sytuacji konfrontacji z w┼éadz─ů.”

    Tradycyjnie rozr├│┼╝nienie na to, co dopuszczalne w ramach „republika┼äskiej” sfery publicznej i to, co nale┼╝y z niej wykluczy─ç, pokrywa┼éo si─Ö z granica mi─Ödzy tym, co publiczne, a tym, co prywatne. Tymczasem wraz z has┼éem „Prywatne jest polityczne” feministki przypomnia┼éy, ┼╝e prywatno┼Ť─ç jest fundamentalnym prawem ka┼╝dego cz┼éowieka, a nie obowi─ůzkiem – to jednostka wycofuje z obszaru publicznej debaty pewne tre┼Ťci, nikt nie mo┼╝e jej tego nakaza─ç czy narzuci─ç. W tym sensie „Przestrze┼ä publiczna to jakakolwiek przestrze┼ä w pomieszczeniu lub na wolnym powietrzu, do kt├│rej dost─Öp maj─ů wszyscy. Ekspresja jest publiczna, gdy strony trzecie mog─ů by─ç jej odbiorcami, w ramach instytucji, kt├│re daj─ů im mo┼╝liwo┼Ť─ç odpowiedzi i w┼é─ůczenia si─Ö w dyskusj─Ö, oraz poprzez media, kt├│re z zasady pozwalaj─ů ka┼╝demu na udzia┼é w debacie. Ekspresja i dyskusja s─ů polityczne, kiedy podnosz─ů kwestie warto┼Ťci moralnej czy celowo┼Ťci z punktu widzenia cz┼éowieka jakiej┼Ť instytucji czy praktyki maj─ůcej wp┼éyw na du┼╝─ů liczb─Ö ludzi. To poj─Öcie publicznego, w istocie wywodz─ůce si─Ö z pewnych aspekt├│w nowoczesnego do┼Ťwiadczenia miasta, wyra┼╝a tak─ů koncepcj─Ö stosunk├│w spo┼éecznych, kt├│ra z zasady nie jest wykluczaj─ůca.” (ACz)

    Lewicowa Sie─ç Feministyczna
    Rozgwiazda


    KONKURS
    Pami─Ötniki Emigrantki


    Logowanie
    Nazwa u┐ytkownika

    Has│o



    Nie mo┐esz siŕ zalogowaŠ?
    Popro o nowe has│o
    Copyright © 2005
    White_n_Light Theme by: Smokeman
    Powered by PHP-Fusion copyright © 2002 - 2024 by Nick Jones.
    Released as free software without warranties under GNU Affero GPL v3.
    Wygenerowano w sekund: 0.00