THINK TANK FEMINISTYCZNY
  • O think tanku

  • BIBLIOTEKA ONLINE

    - opis projektu, zarys marzeń
    - teksty wszystkie (alfabetycznie, wg autorek)
    - teksty polskie
    - tłumaczenia (wszystkie)
    - feminizm/filozofia/polityka
    - feminizm/ekonomia
    - kobiety, ub├│stwo, prekariat
    - feminizm / ekologia
    - historia kobiet
    - biblioteki feministyczne w sieci


  • PIEL─śGNIARKI

  • EMIGRANTKI


  • WARSZTATY

  • Komentarze i recenzje Think Tanku Feministycznego

  • RAPORTY I DIAGNOZY


  • Feministyczna krytyka ekonomii – kurs online

  • Gender i polityka - kurs online

  • Feministyczna krytyka filozofii - kurs online


  • SZTUKA JAKO KRYTYKA


  • STRONA TOMKA
    SEMINARIUM FOUCAULT
    NEKROPOLITYKA
    PIEL─śGNIARKI I PO┼üO┼╗NE
    WOL─ś BY─ć
    EKOLOGIA EKONOMIA
    WSPIERAJ─ä NAS






    Sesja 2. Wiedze usytuowane i uciele┼Ťnienie.
    Sesja 2 (16 kwietnia, 2009)

    (prowadzenie: Monika Bobako i Agata Czarnacka)

    Celem sesji drugiej jest rozwini─Öcie dw├│ch kluczowych dla filozofii feministycznej temat├│w, kt├│re zosta┼éy zasygnalizowane w sesji pierwszej. S─ů to kwestie cia┼éa i problem usytuowania, a tak┼╝e uciele┼Ťnienia podmiotu poznaj─ůcego i zwi─ůzany z tym problem polityczno┼Ťci wiedzy i poznania. Omawiany na poprzedniej sesji tekst Susan Bordo „Ucieczka ku obiektywno┼Ťci” pokaza┼é, ┼╝e radykalne odciele┼Ťnienie podmiotu poznaj─ůcego pojawi┼éo si─Ö wraz z kartezjanizmem, kt├│ry wprowadzi┼é tak┼╝e rozumienie cia┼éa i natury jako czego┼Ť przeciwstawionego ┼Ťwiadomo┼Ťci, umys┼éowi czy duszy, definiowanego jako bierne, mechaniczne, ahistoryczne i oczekuj─ůce na poznanie przez zewn─Ötrzny wobec niego umys┼é. Kartezja┼äska epistemologia i dualistyczna metafizyka sta┼éy si─Ö podstaw─ů dla sformu┼éowania poj─Öcia obiektywno┼Ťci wiedzy, zgodnie z kt├│rym wiedza ma by─ç bezstronna i ma odzwierciedla─ç perspektyw─Ö „boskiego oka”. Teksty do sesji drugiej maj─ů na celu pokazanie sposob├│w, na jakie filozofia feministyczna stara si─Ö przekroczy─ç kartezja┼äsk─ů konceptualizacj─Ö cia┼éa i podmiotu poznaj─ůcego, a tak┼╝e pr├│buje zredefiniowa─ç poj─Öcie obiektywno┼Ťci. W oparciu o tekst Elizabeth Grosz rozrysujemy map─Ö feministycznych stanowisk wobec problemu cielesno┼Ťci i poka┼╝emy trudno┼Ťci, jakie wi─ů┼╝─ů si─Ö z ka┼╝dym z nich. Wska┼╝emy tak┼╝e alternatywne wobec kartezjanizmu tradycje filozoficzne, z kt├│rych mo┼╝e czerpa─ç teoria feministyczna i zastanowimy si─Ö, w jaki spos├│b mog─ů by─ç one pomocne przy przekraczaniu dualistycznych sposob├│w my┼Ťlenia. Omawiaj─ůc stanowisko Donny Haraway poka┼╝emy, na czym polega feministyczna redefinicja klasycznych kategorii filozoficznych. Przyk┼éadem b─Öd─ů tutaj metafora widzenia oraz koncepcja obiektywno┼Ťci, kt├│re w swoich tradycyjnych wersjach s─ů wa┼╝nymi czynnikami gruntuj─ůcymi m─Öski przywilej w epistemologii. W wersji zaproponowanej przez Haraway okazuj─ů si─Ö natomiast kategoriami, w kt├│rych kluczow─ů role odgrywa usytuowanie i uciele┼Ťnienie poznaj─ůcego podmiotu, a tak┼╝e mo┼╝liwo┼Ť─ç tematyzowania odpowiedzialno┼Ťci, jak─ů ponosi on za spos├│b, w jaki tworzona przez niego wiedza zmienia ┼Ťwiat. Szczeg├│ln─ů uwag─Ö zwr├│cimy na to, jak propozycja Haraway znosi dualizm podmiot-przedmiot, a tak┼╝e na spos├│b, w jaki splata swoj─ů koncepcj─Ö obiektywno┼Ťci z polityczno┼Ťci─ů i etyk─ů.

    Lektury:

    1. Donna Haraway, „Wiedze usytuowane. Kwestia nauki w feminizmie i przywilej ograniczonej/cz─Ö┼Ťciowej perspektywy̶1; (t┼éum. A. Czarnacka) w: Simians, Cyborgs, and Women, Routledge, New York, 1991. Link

    Streszczenie: Tekst Haraway jest pr├│b─ů wykroczenia poza dychotomi─Ö mi─Ödzy pozytywistycznie rozumian─ů obiektywno┼Ťci─ů i spo┼éecznym konstrukcjonizmem, wed┼éug kt├│rego fakty, prawda i wiedza s─ů produktami zmieniaj─ůcych si─Ö system├│w znacze┼ä i splecionych z nimi relacji w┼éadzy. Autorka pokazuje kluczow─ů rol─Ö jak─ů w feministycznej krytyce nauki odegra┼é konstrukcjonizm spo┼éeczny, kt├│ry umo┼╝liwi┼é zdemaskowanie struktur dominacji ukrytych w pozytywistycznych koncepcjach nauki, stwierdza jednak, i┼╝ jest on dla feminizmu niewystarczaj─ůcy a ponadto mo┼╝e owocowa─ç cynizmem. Uwa┼╝a, ┼╝e „problemem jest to, jak jednocze┼Ťnie zdawa─ç sobie spraw─Ö z radykalnej historycznej przygodno┼Ťci wszystkich roszcze┼ä do wiedzy oraz podmiot├│w wiedzy, jak uprawia─ç praktyk─Ö krytyczn─ů, rozpoznaj─ůc nasze w┼éasne „semiotyczne technologie” konstruowania znacze┼ä, oraz by─ç w stanie wytworzy─ç nie bezsensowne przywi─ůzanie do wiernych opowie┼Ťci o „rzeczywistym ” ┼Ťwiecie.” Wed┼éug Haraway „przyda┼éoby nam si─Ö par─Ö mo┼╝liwych do zastosowania i wiarygodnych opowie┼Ťci o rzeczach, kt├│rych nie da┼éoby si─Ö sprowadzi─ç do ruch├│w w┼éadzy, wysublimowanych, agonistycznych gier retorycznych czy do pozytywistycznej arogancji naukowej.” Jej propozycj─ů jest koncepcja „wiedz usytuowanych” oraz przedefiniowane poj─Öcie obiektywno┼Ťci. Buduj─ůc koncepcj─Ö usytuowania wiedzy Haraway si─Öga do metafory widzenia i wbrew tradycyjnemu u┼╝ytkowi, jaki z niej czyniono do ustanawiania „zdobywczego spojrzenia znik─ůd”, pokazuje, i┼╝ „widzenie jest zawsze uciele┼Ťnione” i w zwi─ůzku z tym „mo┼╝e by─ç niez┼éym sposobem na omini─Öcie opozycji binarnych”. Haraway odrzuca „przes─ůd o biernym widzeniu” i stwierdza, ┼╝e ka┼╝de oko stanowi „aktywny system postrze┼╝eniowy”, w kt├│rym spojrzenie jest zawsze zapo┼Ťredniczone przez instrumenty widzenia. To zapo┼Ťredniczenie sprawia, ┼╝e „optyka jest polityk─ů pozycjonowania”, ┼╝e to, co, jak i gdzie widzimy zale┼╝y od naszego usytuowania i uciele┼Ťnienia. Haraway podkre┼Ťla, ┼╝e usytuowanie wiedzy poci─ůga za sob─ů odpowiedzialno┼Ť─ç za jej kszta┼ét, ┼╝e „polityka i etyka stanowi─ů pod┼éo┼╝e dla walk o wsp├│┼ézawodnictwa o to, co mo┼╝na zaliczy─ç jako wiedz─Ö racjonaln─ů”. Feministyczna obiektywno┼Ť─ç ma wed┼éug niej polega─ç nie na transcendencji i rozerwaniu zwi─ůzk├│w mi─Ödzy podmiotem i przedmiotem, ale na przyj─Öciu perspektywy usytuowanej i cz─Ö┼Ťciowej, uwra┼╝liwionej na kwestie zwi─ůzane z odpowiedzialno┼Ťci─ů i etyk─ů. Nie chodzi tutaj o apologi─Ö czystej stronniczo┼Ťci, a raczej o pokazanie, ┼╝e usytuowana wiedza umo┼╝liwia wyj┼Ťcie poza zniekszta┼écenia i iluzje wytwarzane przez perspektyw─Ö „boskiego oka”, rzekomo obiektywne „widzenie znik─ůd”. Jak stwierdza, „jedynym sposobem na szersze widzenie jest by─ç w konkretnym miejscu”. Przestrzega jednocze┼Ťnie przed gloryfikowaniem i romantyzowaniem perspektywy uci┼Ťnionych, kt├│ra tak┼╝e nie jest wed┼éug niej „niewinna” i cz─Östo bywa zaw┼éaszczana. Zwraca uwag─Ö, ┼╝e obiektywno┼Ť─ç usytuowanej wiedzy nie jest relatywizmem, bo ten jest lustrzanym odbiciem totalizacji i zaprzeczeniem usytuowania, jest „sposobem na bycie nigdzie, przy jednoczesnym utrzymywaniu, ┼╝e jest si─Ö wsz─Ödzie” – co poci─ůga za sob─ů „odmow─Ö przyj─Öcia odpowiedzialno┼Ťci i podj─Öcia krytycznego badania”. Wiedza usytuowana nigdy nie mo┼╝e by─ç domkni─Öta i ustalona, pozostaje wra┼╝liwa na ciosy, potrzebuje ci─ůg┼éej krytycznej reinterpretacji. Konstruuj─ůc swoj─ů koncepcj─Ö wiedzy Haraway odrzuca r├│wnie┼╝ dominuj─ůce w zachodniej nauce traktowanie jej „przedmiot├│w” jako biernych, bezw┼éadnych „zasob├│w”, kt├│re nale┼╝y zaw┼éaszczy─ç i zdominowa─ç. W jej uj─Öciu przedmioty s─ů aktywnymi uczestnikami konwersacji, aktorami posiadaj─ůcym swoje sprawstwo (agency), „kody ┼Ťwiata nie stoj─ů w miejscu w oczekiwaniu na odczytanie”, „┼Ťwiat nie jest surowcem dla humanizacji”, ale jest bytem aktywnym, sprawczym, a nawet posiadaj─ůcym jakie┼Ť sobie w┼éa┼Ťciwe „poczucie humoru”. (MB)


    2. Elizabeth Grosz, „Przeobra┼╝ania cia┼é” (t┼éum. M. Michalski), w: Volatile Bodies: Toward a Corpreal Feminizm, Bloomington, Indiana University Press 1994.
    Link

    Streszczenie: W tek┼Ťcie autorka szkicuje histori─Ö europejskiej somatofobii – od Platona i Arystotelesa, przez chrze┼Ťcija┼ästwo do Kartezjusza – i pokazuje jej sprz─Ögniecie z filozoficzn─ů deprecjacj─ů tego, co kobiece. Analizuje sposoby, na jakie kartezja┼äska konceptualizacja cia┼éa jako naturalny, fizyczny przedmiot, narz─Ödzie pozostaj─ůce do dyspozycji podmiotu lub medium, przeka┼║nik informacji i emocji pochodz─ůcych „z wewn─ůtrz” funkcjonuje zar├│wno w naukach przyrodniczych i humanistycznych, jak i w niekt├│rych koncepcjach feministycznych (na przyk┼éad takich, kt├│re postrzegaj─ů kobiece cia┼éo jako w┼éasno┼Ť─ç, nad kt├│r─ů kobiety musz─ů odzyska─ç kontrol─Ö). Krytykuj─ůc kartezjanizm Grosz si─Öga do alternatywnej wobec niego tradycji filozoficznej, jak─ů jest przekraczaj─ůca dualizm cia┼éa i umys┼éu filozofia Spinozy, wed┼éug kt├│rej cia┼éo jest procesem a nie stabilnym wyodr─Öbnionym obiektem.

    Autorka wyr├│┼╝nia trzy typowe stanowiska, jakie wobec cia┼éa zajmuj─ů teoretyczki feministyczne. Pierwsze stanowisko reprezentowane jest przez nurt, kt├│ry nazywa „feminizmem r├│wno┼Ťciowym” (nale┼╝─ů do niego m.in. de Beauvoir, Firestone, Wollstonecraft, feministki liberalne). Stanowisko to zasadniczo zgadza si─Ö z tradycyjn─ů tez─ů, ┼╝e kobiece cia┼éa s─ů bli┼╝sze naturze ni┼╝ cia┼éa m─Öskie oraz ┼╝e z racji swoich funkcji reprodukcyjnych stwarzaj─ů „naturaln─ů” barier─Ö i ograniczenie dla kobiecej emancypacji. Jak stwierdza Grosz stanowisko to przyjmuje, ┼╝e warunkiem emancypacji i r├│wnouprawnienia jest modyfikacja i przezwyci─Ö┼╝enie samej biologii (poprzez na przyk┼éad rozmaite technologie reprodukcyjne). Drugie stanowisko reprezentuj─ů feministki, kt├│re przyjmuj─ů tez─Ö o spo┼éecznym konstruowaniu podmiotowo┼Ťci. Grupa ta ma znacznie bardziej pozytywny stosunek do cia┼éa i g┼éosi, i┼╝ to nie tyle cia┼éo stanowi ograniczenie i przeszkod─Ö na drodze do r├│wnouprawnienia kobiet, co raczej nadawane mu przez kultur─Ö znaczenia. Jak zauwa┼╝─ů Grosz feministki r├│wno┼Ťciowe i przedstawicielki konstrukcjonizmu spo┼éecznego „┼é─ůczy szereg przekona┼ä, w tym biologicznie zdeterminowane, ustalone i ahistoryczne poj─Öcie cia┼éa oraz zachowanie dualizmu umys┼é/cia┼éo”. R├│┼╝nie je od tych pierwszych przekonanie, i┼╝ to nie sama biologia domaga si─Ö modyfikacji lecz raczej „nastawienia, przekonania i warto┼Ťci”, kt├│re si─Ö nad ni─ů nadbudowuj─ů. Trzecie stanowisko reprezentowane jest przez takie autorki, jak Luce Irigaray, H├ęlène Cixous, Gayatri Spivak, Jane Gallop, Moira Gatens, Vicki Kirby, Judith Butler, Naomi Schor, Monique Wittig. Stanowisko to odrzuca koncepcj─Ö, zgodnie z kt├│r─ů cia┼éo jest tym, co biologicznie „dane” – surowym, ahistorycznym, akulturowym przedmiotem. Autorkom tym chodzi bowiem „o „cia┼éo doznawane”, cia┼éo reprezentowane i wykorzystywane na szczeg├│lne sposoby w poszczeg├│lnych kulturach. Ich zdaniem cia┼éo nie jest ani bezrozumne, ani bierne; jest ono wplecione w systemy znaczenia, sygnifikacji i reprezentacji i jest dla nich konstytutywne.” W ich uj─Öciu cia┼éo jest zatem obiektem spo┼éecznym, politycznym, kulturowym, historycznym par excellence. Przekonanie to wi─ů┼╝e si─Ö z zakwestionowaniem rozr├│┼╝nienia na p┼ée─ç biologiczn─ů (sex) i p┼ée─ç kulturow─ů (gender) i poci─ůga za sob─ů postulat problematyzowania dyskursu biologii i kategorii, w kt├│rych m├│wi ona o „naturalnym”, przedkulturowym charakterze biologicznego cia┼éa.

    Grosz identyfikuje si─Ö z trzecim om├│wionym przez siebie podej┼Ťciem do cia┼éa i w oparciu o nie formu┼éuje szereg sugestii i wskaz├│wek dla feministycznych redefinicji cielesno┼Ťci. Przede wszystkim domaga si─Ö analizowania cia┼é w ich historycznej i spo┼éecznej okre┼Ťlono┼Ťci i zr├│┼╝nicowaniu i postuluje tworzenie koncepcji uciele┼Ťnionej podmiotowo┼Ťci czy te┼╝ psychicznej cielesno┼Ťci. Pokazuje, i┼╝ wobec integralnego zwi─ůzku mi─Ödzy cia┼éem i umys┼éem, r├│┼╝norodno┼Ť─ç cia┼é oznacza, ┼╝e nie istnieje jeden model podmiotowo┼Ťci. Domaga si─Ö r├│wnie┼╝ analizowania sposob├│w, na jakie cia┼éo uczestniczy w produkowaniu wiedzy, re┼╝im├│w reprezentacji, wytwor├│w kulturowych i organizacji wymiany ekonomicznej. Przewiduje, ┼╝e takie analizy podwa┼╝─ů istniej─ůce formy wiedzy (tak┼╝e filozoficznej) opieraj─ůce si─Ö na deprecjacji i wyparciu cielesno┼Ťci i spowoduj─ů konieczno┼Ť─ç tworzenia nowych jej form. Jak zauwa┼╝a, podwa┼╝anie struktur wiedzy doprowadzi do podwa┼╝enia sankcjonowanych przez nie relacji w┼éadzy. (MB)

    Poniżej kilka wstępnych pytań do dyskusji:


    1. W jaki sposób kształt feministycznych projektów politycznych zależy od zakładanych w nich koncepcji ciała?

    2. Czym jest cia┼éo w koncepcjach kwestionuj─ůcych dualizmy: cia┼éo/umys┼é, natura/kultura, podmiot/przedmiot?

    3. W jaki spos├│b fakt, ┼╝e podmiot jest uciele┼Ťniony wp┼éywa na kszta┼ét tworzonej przez niego wiedzy?

    4. W jakim sensie rozpoznanie tego uciele┼Ťnienia ma podwa┼╝y─ç nie tylko istniej─ůce struktury wiedzy, ale tak┼╝e relacje w┼éadzy?

    5. W jaki spos├│b koncepcja widzenia Haraway omija „opozycje binarne”?

    6. Na czym ma polega─ç „feministyczna obiektywno┼Ť─ç” wed┼éug Haraway?

    7. Dlaczego Haraway przestrzega przed gloryfikowaniem „perspektywy uci┼Ťnionych”?
    Lewicowa Sie─ç Feministyczna
    Rozgwiazda


    KONKURS
    Pami─Ötniki Emigrantki


    Logowanie
    Nazwa u┐ytkownika

    Has│o



    Nie mo┐esz siŕ zalogowaŠ?
    Popro o nowe has│o
    Copyright © 2005
    White_n_Light Theme by: Smokeman
    Powered by PHP-Fusion copyright © 2002 - 2024 by Nick Jones.
    Released as free software without warranties under GNU Affero GPL v3.
    Wygenerowano w sekund: 0.00